การดูแลสุขภาพใจของสตรีตามศาสตร์การแพทย์จีน

“会哭的女人活得久？” “ผู้หญิงที่ร้องไห้เป็น มักมีชีวิตยืนยาว?” การแพทย์จีนบอกว่า การยอมให้ตัวเองอ่อนแอบ้าง คือการดูแลสุขภาพขั้นสูงสุด 

สวัสดีค่ะ วันนี้เราจะมาคุยกันถึงเรื่องหนึ่งที่มักถูกมองข้าม นั่นคือความสัมพันธ์ระหว่างอารมณ์กับสุขภาพของผู้หญิงและมีข้อสรุปหนึ่งที่คุณอาจคาดไม่ถึงว่า ผู้หญิงที่ร้องไห้เป็นและกล้าปลดปล่อยความรู้สึกอาจมีสุขภาพจิตที่ดีและเจ็บป่วยน้อยกว่าคนที่เก็บทุกอย่างไว้ในใจ การได้ร้องไห้ ระบายความรู้สึกออกมา เป็นการระบายความเครียด อย่างหนึ่งนั่นเอง

ทำไมผู้หญิงจึงมีปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ได้ง่าย?

ลองดูข้อมูลบางส่วนที่บทความยกขึ้นมา เช่น ผู้หญิงที่มีความผิดปกติเต้านม ก้อนที่ต่อมไทรอยด์ เนื้องอกมดลูก ประจำเดือนผิดปกติ หรือมีฝ้า จะพบว่ามีความเกี่ยวข้องกับความเครียด ความทุกข์ใจและการเก็บกดอารมณ์สะสม เป็นระยะเวลานาน ๆ 

ตามแนวคิดของการแพทย์แผนจีนกล่าวว่า 

“ตับ” เป็นอวัยวะที่สำคัญมากในสตรี มีหน้าที่หลักในการกำกับและกระจายชี่ทั่วทั้งร่างกาย “肝主疏泄，肝脏负责调畅全身气机” และในศาสตร์การแพทย์จีนยังมองว่า สุขภาพของผู้หญิงมีความสัมพันธ์กับการทำงานของตับและเลือด “女子以肝为先天” เพราะสตรีต้องมีประจำเดือน การตั้งครรภ์ การคลอด และการให้นม ล้วนเกี่ยวข้องกับการกักเก็บเลือดและการระบายออกในตับ

เมื่อเรารู้สึกไม่พึงพอใจ เก็บกด โกรธ หรือรู้สึกน้อยใจ แต่ต้องเก็บความรู้สึกเหล่านั้นไว้ จะเกิดสภาวะ “ชี่ติดขัด” (气滞)

ตามทฤษฎีการแพทย์จีน หากชี่ไหลเวียนไม่คล่องเป็นเวลานาน จะส่งผลต่อการไหลเวียนของเลือดเกิดเป็นภาวะการคั่งของเลือดและกลายเป็นเลือดคั่ง และเกิดการจับตัวของน้ำในร่างกาย “气滞则血瘀，气滞则津凝”  

瘀在乳腺就是增生结ถ้าเกิดภาวะการคั่งบริเวณเต้านม เกิดก้อนในเต้านม ( breast hyperplasia)

瘀在子宫就是肌瘤囊肿ถ้าเกิดภาวะการคั่งบริเวณมดลูก เช่น เนื้องอก ซีสต์

瘀在甲状腺就是结节ถ้าเกิดภาวะการคั่งบริเวณต่อมไทรอยด์ เกิดก้อนหรือต่อมไทรอยด์โต

瘀在面部就是黄褐斑ถ้าเกิดภาวะการคั่งบริเวณใบหน้า จะเป็นฝ้า

แล้ว “การร้องไห้” ช่วยรักษาโรคได้จริงหรือ?

ผู้หญิงจำนวนมากเติบโตมากับคำสอนว่า “ต้องเข้มแข็ง” “ห้ามร้องไห้” “ร้องไห้แปลว่าอ่อนแอ” แต่ในมุมมองของการแพทย์จีน การร้องไห้ถือเป็นหนึ่งในวิธีที่ช่วย ระบายความเครียดและความอัดอั้นทางอารมณ์ ของเหลวของตับคือน้ำตา “肝之液” และตับเปิดทวารที่ตา การร้องไห้อย่างเหมาะสมอาจช่วยให้ความรู้สึกที่อัดอั้นถูกปลดปล่อยออกมา การกระจายชี่ของตับก็จะคล่องขึ้น ลดภาวะการคั่งลง

ผู้หญิงหลายคนจึงรู้สึกว่า “หลังจากร้องไห้เต็มที่แล้ว รู้สึกแน่นหน้าอกน้อยลง” “รู้สึกสบายใจขึ้น” หรือ“อาการคัดตึงเต้านมก่อนมีประจำเดือนเหมือนจะดีขึ้น” เมื่ออารมณ์ผ่อนคลาย ร่างกายก็อาจรู้สึกผ่อนคลายตามไปด้วย

3 วิธีจัดการอารมณ์ เพื่อช่วยให้ความเครียดได้ระบายออก

วิธีที่ 1: ร้องไห้ และร้องออกมาอย่างเต็มที่ ไม่ใช่การร้องไห้ทุกแบบจะช่วยให้เรารู้สึกดีขึ้น การแอบร้องไห้แล้วรีบกลั้น หรือร้องไห้ไปพร้อมกับตำหนิตัวเอง ไม่ได้ช่วยให้จิตใจผ่อนคลายเท่าที่ควร หากอยากร้องไห้ ลองหาเวลาที่เป็นส่วนตัว ปิดประตู ปิดม่าน อยู่ในพื้นที่ที่รู้สึกปลอดภัยเตรียมกระดาษทิชชู เปิดเพลงที่กระทบความรู้สึก หรือคิดถึงเรื่องที่ทำให้เราเสียใจและอัดอั้น ถ้าอยากร้องก็ร้องออกมา จะกอดหมอน ตะโกน หรือระบายความรู้สึกออกมาก็ได้ ไม่ต้องฝืน ไม่ต้องกดความรู้สึก และไม่ต้องตำหนิตัวเอง เมื่อร้องไห้จนรู้สึกดีขึ้นแล้ว ให้ค่อย ๆ หายใจเข้าลึก ๆ 3 ครั้ง และดื่มน้ำอุ่นสักแก้ว แนะนำว่าอาจทำประมาณสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง แต่หากคุณ ไม่เคยร้องไห้เลย หรือในทางกลับกัน รู้สึกอยากร้องไห้ทุกวัน สิ่งเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณว่าคุณกำลังมีความเครียดหรือปัญหาทางอารมณ์ที่ควรได้รับการดูแล

วิธีที่ 2: กดจุดเพื่อช่วยผ่อนคลายความแน่นและความเครียด เมื่อรู้สึกโกรธ อึดอัด หรือแน่นหน้าอก แนะนำจุดต่าง ๆ ดังนี้

1. จุดตั้นจง (膻中穴) อยู่บริเวณกึ่งกลางระหว่างหัวนมทั้งสองข้าง สามารถใช้ฝ่ามือถูเบา ๆ จากด้านบนลงด้านล่าง หรือใช้นิ้วโป้งกดคลึงเบา ๆ ตามทฤษฎีการแพทย์จีน จุดนี้เป็นจุดสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการไหลเวียนของชี่บริเวณทรวงอก

2. จุดไท่ชง (太冲穴) อยู่บริเวณหลังเท้า ระหว่างกระดูกนิ้วเท้า สามารถกดหรือนวดบริเวณนี้ประมาณข้างละ 3 นาที ตามศาสตร์แพทย์จีน จุดนี้มักใช้ในกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้องกับ “ชี่ตับติดขัด” และความเครียด ช่วงเวลาที่แนะนำคือ หลังจากโกรธหรือรู้สึกอึดอัดทันที

วิธีที่ 3: สร้าง “ทางระบายอารมณ์” ให้ตัวเอง นอกจากการร้องไห้แล้ว เราควรมีช่องทางระบายความเครียดในชีวิตประจำวันด้วย

พูด — คุยกับเพื่อนที่ไว้ใจ คนในครอบครัว หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต หรือจะเขียนระบายลงในไดอารี่ก็ได้

ขยับร่างกาย — เดินเร็ว วิ่ง เต้น หรือออกกำลังกาย เพราะการเคลื่อนไหวร่างกายช่วยให้เกิดการไหลเวียนของชี่จึงรู้สึกผ่อนคลายและลดความเครียดได้ เวลารู้สึกโกรธหรือเครียด อย่านั่งจมอยู่กับความรู้สึกนั้นนาน ๆ ลองลุกขึ้นเดิน เปลี่ยนบรรยากาศ หรือทำกิจกรรมอื่น

ร้องเพลง — การร้องเพลง โดยเฉพาะเพลงที่เราชอบ อาจช่วยให้ผ่อนคลายและปลดปล่อยอารมณ์ได้

คนและเรื่องที่ทำให้เรา “ต้องอดกลั้นความรู้สึก” บางอย่างควรตัดออกจากชีวิต ผู้หญิงหลายคนอาจไม่ได้เครียดจากตัวเอง แต่เกิดจาก คนและสภาพแวดล้อมรอบตัว เช่น

* คนในครอบครัวที่คอยตำหนิ

* คู่ชีวิตที่ไม่ช่วยแบ่งเบาภาระ

* งานที่ทำให้เครียดและกดดัน

* ความสัมพันธ์ที่ทำให้เรารู้สึกไม่มีคุณค่า

ในชีวิตประจำวันยังต้องเผชิญกับความเครียดอย่างต่อเนื่อง สุขภาพโดยรวมก็อาจได้รับผลกระทบได้ ไม่ได้หมายความว่าเราต้องหย่าหรือออกจากงานทันที แต่ต้องการสื่อว่า เราควรเรียนรู้ที่จะตั้งขอบเขตให้ตัวเอง

สิ่งที่ไม่อยากฟัง → เราสามารถเดินออกมาได้

สิ่งที่ไม่อยากทำ → เราสามารถปฏิเสธได้

ความรับผิดชอบที่ไม่ใช่ของเรา → เราไม่จำเป็นต้องแบกรับทุกอย่าง

คุณไม่จำเป็นต้องเป็นผู้หญิงที่ “สมบูรณ์แบบ” ไม่จำเป็นต้องเป็นภรรยาที่สมบูรณ์แบบ ไม่จำเป็นต้องเป็นแม่ที่สมบูรณ์แบบ ไม่จำเป็นต้องเป็นพนักงานที่สมบูรณ์แบบ เพราะก่อนที่คุณจะเป็นบทบาทเหล่านั้น คุณคือมนุษย์คนหนึ่ง คุณมีสิทธิ์เหนื่อย มีสิทธิ์เจ็บปวด มีสิทธิ์ร้องไห้ มีสิทธิ์โกรธ และมีสิทธิ์ยอมรับว่า บางครั้งตัวเองก็ทำได้ไม่ดีเท่าที่หวัง การยอมให้ตัวเองอ่อนแอบ้าง ไม่ได้แปลว่าเราอ่อนแอ

บทส่งท้าย

การดูแลสุขภาพขั้นสูงสุด อาจไม่ได้หมายถึงการดื่มน้ำซุปอะไรทุกวัน หรือกดจุดไหนเป็นประจำเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึง การดูแลจิตใจของตัวเอง เมื่อใจผ่อนคลาย เราก็อาจรู้สึกว่าความเครียดลดลง เมื่อความเครียดลดลง ร่างกายก็อาจทำงานได้ดีขึ้น และเมื่อดูแลตัวเองทั้งกายและใจ สุขภาพโดยรวมก็อาจดีขึ้นตามไปด้วย ชีวิตของผู้หญิงต้องผ่านการเปลี่ยนแปลงมากมาย ตั้งแต่มีประจำเดือน การตั้งครรภ์ การคลอด การให้นม ไปจนถึงวัยหมดประจำเดือน ดังนั้น อย่ากดดันตัวเองมากเกินไป ถ้าเสียใจ ก็ร้องไห้ได้ ถ้าโกรธ ก็หาวิธีระบายอย่างเหมาะสม ถ้าทำไม่ไหว ก็พูดว่า “ไม่” ได้ คุณไม่ได้อ่อนแอ คุณกำลังเรียนรู้ที่จะดูแลตัวเอง

การดูแลสุขภาพที่ดีที่สุด ไม่ใช่การกินอาหารเสริมที่แพงที่สุด แต่คือการอนุญาตให้ตัวเองเป็นมนุษย์ธรรมดาคนหนึ่งที่สามารถร้องไห้ เหนื่อย และปฏิเสธสิ่งที่ไม่ไหวได้

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปะการัง เขตคาม (หมอจีน ข่าย ซิน)
凯心 中医师
TCM. Dr. Pakarung Khetkam (Kai xin)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.660
แผนกอายุรกรรม
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สาขาศรีราชา จังหวัดชลบุรี