ทำไมยิ่งนอนไม่ดี ผิวยิ่งคัน?

มองวงจร “การนอน–อาการคัน” ผ่านมุมแพทย์แผนจีน

เคยสังเกตไหมว่า…

ช่วงไหนนอนน้อย นอนดึก หรือเครียดมาก ผิวกลับยิ่งคัน
แต่พอยิ่งคัน ก็ยิ่งนอนไม่หลับ

การนอนหลับไม่ดีอาจทำให้ผิวหนังมีอาการคัน และเมื่อผิวคันก็ยิ่งรบกวนการนอนมากขึ้น ตามแนวคิดของการแพทย์แผนจีน ทั้งสองภาวะส่งผลต่อกันและอาจก่อให้เกิดเป็นวงจรที่ยิ่งทำให้อาการแย่ลง

แพทย์แผนจีนมอง “การนอนหลับไม่ดีที่ทำให้ผิวคัน” อย่างไร

• การไหลเวียนของชี่และเลือดไม่คล่อง 气血运行不畅
แพทย์แผนจีนมีแนวคิดว่า “ตับทำหน้าที่ในการระบายและทำให้ชี่กระจายไหลเวียนอย่างเป็นปกติ 肝主疏泄” การนอนดึกหรือพักผ่อนไม่เพียงพออาจส่งผลกระทบต่อตับ ทำให้ชี่ตับติดขัดและการไหลเวียนของชี่และเลือดไม่คล่อง เมื่อชี่ติดขัดและเลือดคั่ง ผิวหนังอาจไม่ได้รับการหล่อเลี้ยงอย่างเหมาะสม จึงเกิดความแห้ง เกิดลม และมีอาการคันได้ง่าย

• อินพร่อง ไฟกำเริบ และเกิดความร้อนจากภาวะพร่อง 阴虚火旺与虚热内生
ตามแนวคิดแพทย์จีน ช่วงกลางคืนเป็นช่วงที่ “อินควรเพิ่มพูนและหยางควรเก็บเข้าสู่ภายใน阴气滋长、阳气收敛” หากนอนหลับไม่ดีเป็นเวลานาน อาจทำให้อินและเลือดถูกทำลาย เกิดไฟจากภาวะพร่องภายใน และก่อให้เกิดความร้อนและลม เมื่อความร้อนและลมกระทบผิวหนัง จึงอาจทำให้เกิดอาการคันรุนแรง

• ม้ามสูญเสียหน้าที่ในการลำเลียงและแปรสภาพ ทำให้ความชื้นตกค้าง 脾失健运、湿邪困阻
การใช้ชีวิตและการนอนที่ไม่เป็นเวลา ตามแนวคิดแพทย์จีนอาจส่งผลต่อการทำงานของม้ามและกระเพาะอาหาร เมื่อม้ามพร่องและไม่สามารถจัดการกับน้ำและความชื้นในร่างกายได้อย่างเหมาะสม จึงเกิดความชื้นสะสมภายใน เมื่อความชื้นสะสมจนเกิดความร้อน กลายเป็นภาวะชื้น–ร้อนที่กระทบผิวหนัง ก็อาจทำให้ผื่นแดงและอาการคันรุนแรงขึ้น

• เกิดเป็นวงจรที่ส่งผลต่อกัน
การนอนหลับไม่ดีอาจทำให้การทำงานของภูมิคุ้มกันและระบบอวัยวะต่าง ๆ ตามแนวคิดแพทย์จีนอ่อนแอลง เช่น จิตใจไม่สงบ หรือการทำงานของอิ๋งเว่ยไม่สมดุล (心神不安、营卫不和） ทำให้ความสามารถของร่างกายในการต้านปัจจัยก่อโรคลดลง ขณะเดียวกัน ในเวลากลางคืนเมื่อเว่ยชี่ของผิวอ่อนลง ปัจจัยก่อโรคประเภทลม ความชื้น และความร้อนอาจอาศัยจังหวะนี้เข้ามากระทบ จึงเกิดภาวะยิ่งเกายิ่งคัน และยิ่งคันก็ยิ่งนอนไม่หลับ

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน สมเกียรติ เจริญนิธิบุญสิริ (หมอจีน หวง จื่อ เวย)
黃紫薇 中医师
TCM. Dr. Somkiat Charoennithibunsiri (Huang Zi Wei)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.393
แผนกอายุรกรรมภายนอก 
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ