ภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอดจากมะเร็ง แพทย์แผนจีนดูแลอย่างไร

ภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอดจากมะเร็งหรือน้ำท่วมปอด (Malignant Pleural Effusion) เกิดจากการแพร่กระจายของเซลล์มะเร็งไปยังเยื่อหุ้มปอดหรือการอุดตันของระบบน้ำเหลืองในช่องปอด ส่งผลให้ของเหลวสะสมในโพรงเยื่อหุ้มปอด

1.สาเหตุ

• มะเร็งแพร่กระจายไปที่เยื่อหุ้มปอด ทำให้เยื่อหุ้มปอดอักเสบ และสร้างน้ำมากผิดปกติ ทำให้เกิดการหลั่งของของเหลวที่เยื่อหุ้มปอด เช่น มะเร็งปอด มะเร็งเต้านม มะเร็งต่อมน้ำเหลือง มะเร็งรังไข่ เป็นต้น
• การอุดตันของระบบน้ำเหลือง เซลล์มะเร็งอาจอุดตันการระบายของน้ำเหลือง ทำให้ของเหลวสะสมในเยื่อหุ้มปอด
• การเปลี่ยนแปลงในหลอดเลือด เซลล์มะเร็งทำให้หลอดเลือดรั่วง่าย ของเหลวจึงซึมออกมาในช่องเยื่อหุ้มปอดมากขึ้น
• โปรตีนในเลือดต่ำ มักพบในผู้ป่วยมะเร็งระยะท้าย ทำให้แรงดันออสโมติกในหลอดเลือดลดลงและเกิดการรั่วซึมของน้ำ
• ภาวะแทรกซ้อนอื่นร่วมด้วย เช่น หัวใจล้มเหลว การติดเชื้อร่วม ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในปอด

2.อาการ

อาการจะค่อยๆ ชัดขึ้นตามปริมาณน้ำ

• อาการหลักคือเหนื่อย หายใจลำบาก 
• แน่นหน้าอก เจ็บหน้าอก
• ไอเรื้อรัง
• นอนราบไม่ได้
• ถ้าน้ำเยอะมาก จะหายใจเร็ว เหนื่อยมาก

3.การรักษา ตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน

วิธีการรักษาส่วนใหญ่คือ การเจาะระบายน้ำในเยื่อหุ้มปอดออก การทำให้เยื่อหุ้มปอดติดกันโดยใส่สาร (เช่น talc) เข้าไป ทำให้ช่องว่างหายไป การให้ยาเคมีบำบัด ยาพุ่งเป้า ยาภูมิคุ้มกันบำบัด ถ้าควบคุมมะเร็งได้ น้ำก็จะลดลง ซึ่งปัจจุบันการรักษาก็ยังเห็นผลไม่ดีเท่าที่ควร น้ำในเยื่อหุ้มปอดมักกลับมาใหม่ภายใน1-2สัปดาห์ การแพทย์แผนจีนจึงเป็นทางเลือกหนึ่งที่สามารถช่วยรักษาร่วมกับการแพทย์ตะวันตก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา ยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้ดีขึ้น

ตามลักษณะทางคลินิกและคัมภีร์แพทย์จีนโบราณภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอด จัดอยู่ในกลุ่ม ““悬饮”

การแพทย์แผนจีนมองว่าภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอด เกิดจากสาเหตุ การสะสมของก้อนเนื้องอกเป็นเวลานาน ทำให้ตับ ม้าม และไตเสียสมดุล ส่งผลให้เกิดภาวะชี่ติดขัด เลือดคั่ง และของเหลวคั่งในช่องอกและชายโครง หากหยางชี่พร่องและไม่สามารถกระจายของเหลวได้ ส่งผลให้อินและความชื้นสะสมมากขึ้น ของเสียจึงไม่ถูกกำจัด ทำให้เกิดภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอด 

กลไกการเกิดภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอด เกิดจากภาวะพร่องชี่ร่างกายอ่อนแอ พิษจากโรคเข้ารุกรานปอด ทำให้ปอดสูญเสียหน้าที่ในการกระจายและควบคุมการไหลเวียน ส่งผลให้การไหลเวียนของชี่ติดขัด เกิดเสมหะและความชื้นสะสม และเส้นลมปราณถูกปิดกั้น นอกจากนี้ยังมี พลังชี่ของม้ามอ่อนแอลง ทำให้การย่อยและลำเลียงของเหลวบกพร่อง ส่งผลให้ปอด ม้าม และไตเสียสมดุลร่วมกัน ทำให้การขึ้น-ลงของชี่ในร่างกายผิดปกติ ของดีและของเสียปะปนกัน สุดท้ายเกิดการสะสมของเสมหะและของเหลว การกระจายของสารน้ำผิดปกติ ส่งผลให้เกิดภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอด

แนวทางการรักษาในทางการแพทย์แผนจีนนั้น เชื่อว่า เสมหะ เลือดคั่ง ความชื้น การคั่งของของเหลวในร่างกาย ล้วนมีลักษณะเป็น “อิน” (阴) การขจัดสิ่งเหล่านี้ออก จำเป็นต้องใช้ยาที่มีฤทธิ์อุ่น (温药) จึงจะช่วยให้เกิดการกระจายและสลายได้ ขณะเดียวกัน ภาวะที่อวัยวะภายในอ่อนแอ ก็ต้องอาศัยยาที่มีฤทธิ์อุ่นในการฟื้นฟูและปรับสมดุลเช่นกัน ดังนั้น ในการรักษาภาวะน้ำในเยื่อหุ้มปอด จึงใช้ยาฤทธิ์อุ่นในการปรับสมดุล (以温药和之) ต้องทำให้ความเย็นและของเหลวที่คั่งค้างกระจายและสลายไป (温化散结) กระตุ้นการไหลเวียนของพลังชี่ (行气) ช่วยระบายน้ำออก (利水) 

การรักษามี 2 เป้าหมายหลัก คือ “บรรเทาอาการ” และ “ควบคุมมะเร็ง”

วิธีรักษาด้วยการรับประทานยาจีนควบคู่กับการทำหัตถการอบความร้อนและพอกยาจีนลดน้ำในเยื่อหุ้มปอด บรรเทาอาการ ลดภาวะแทรกซ้อน เพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้ดีขึ้น

_______________________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ศศินิภา กายเจริญ (หมอจีน เฝิง เจี๋ย อวี่)
冯解语 中医师
TCM. Dr. Sasinipa Kaicharoen (Feng Jie Yu)