ริมฝีปากอักเสบ ความสมดุลที่เสียไปและการฟื้นฟู

ริมฝีปากอักเสบ (Cheilitis) เป็นภาวะอักเสบที่พบบ่อย ส่งผลให้ริมฝีปากรวมถึงผิวบริเวณรอบๆแห้ง แตก ลอก หรือมีอาการบวมแดง สามารถพบได้ทุกเพศทุกวัย แต่พบได้บ่อยกว่าในเด็กและผู้หญิง ในทางแพทย์แผนจีนเราเรียก “ฉุนเฟิง” （唇风） สาเหตุการเกิดยังไม่แน่ชัดแต่อาจมีปัจจัยที่เกี่ยวข้องได้แก่ อากาศเย็นแห้ง บุหรี่ แอลกอฮอล์ นิสัยชอบเลียปาก รวมถึงอารมณ์ เป็นต้น ซึ่งในทางการแพทย์แผนปัจจุบันมักเชื่อมโยงกับปัจจัยหลายประการ เช่น การติดเชื้อ การขาดวิตามิน ภูมิแพ้ หรือปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม แต่ในมุมมองของแพทย์แผนจีน ภาวะนี้สะท้อนถึงความไม่สมดุลภายในร่างกายลึกเกินกว่าอาการภายนอก

ตามหลักของการแพทย์แผนจีน ริมฝีปากมีความเชื่อมโยงกับระบบอวัยวะภายในดังนี้:

1. ม้ามและกระเพาะอาหาร : ริมฝีปากเป็น "หน้าต่าง" ของม้าม แสดงถึงสถานะการย่อยและการดูดซึมสารอาหาร

2. หัวใจ: สีของริมฝีปากสะท้อนถึงเลือดและพลังงานของหัวใจ

3. ไต : ความชุ่มชื้นและความแข็งแรงของริมฝีปากสัมพันธ์กับสารจิง（精）ของไต

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคตามหลักแพทย์แผนจีน

1.ความร้อนสะสมในม้ามและกระเพาะอาหาร（脾胃热盛）

อาการคือ ริมฝีปากแดงบวม แห้งอาจมีรอยแตกและเลือดออก ผิวลอกมีน้ำซึมร่วมกับอาการแสบร้อนและเจ็บ มักเกิดจากการบริโภคอาหารรสเผ็ดร้อน อาหารทอด อาหารมันเกินไป หรือ การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ

2. สารอินพร่องไฟกำเริบ（阴虚火旺）

อาการคือ ริมฝีปากแห้ง ลอกเป็นๆหายๆ ลิ้นแดงไม่มีฝ้า มักสัมพันธ์กับไตและปอด มักเกิดจากการทำงานหนัก พักผ่อนไม่เพียงพอ หรือการเจ็บป่วยเรื้อรัง

3.เส้นลมปราณกระเพาะกระทบลมและความร้อน（胃经风热）

อาการคือ ริมฝีปากบวม แดง คัน หรือมีตุ่มน้ำเล็กๆ  มักเกิดจากปัจจัยภายนอก เช่น สภาพอากาศร้อน ลม หรืออาจร่วมกับการติดเชื้อ

4. การไหลเวียนของชี่และเลือดติดขัด （气血瘀滞）

อาการคือ ริมฝีปากสีคล้ำ แตกเป็นขุยเรื้อรัง มักเกิดจากความเครียด อารมณ์คับข้อง


การปรับสมดุลด้วยอาหารและการปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิต

- ดูแลระบบย่อยอาหาร ทานอาหารตรงเวลา อย่าทานดึก

- หลีกเลี่ยงอาหารรสเผ็ดร้อน ลดอาหารทอด อาหารมัน เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

- เพิ่มอาหารเพิ่มความชุ่มชื้น เช่น สาลี่ ลูกแพร์ แตงกวา เต้าหู้

- ดื่มน้ำเปล่าอุณหภูมิห้องเป็นประจำ

- หลีกเลี่ยงการเลียริมฝีปากซึ่งทำให้แห้งมากขึ้น

- ลดความเครียดด้วยการทำสมาธิ ไทเก็ก หรือการหายใจลึกๆ

- พักผ่อนให้เพียงพอ โดยเฉพาะช่วงเวลากลางคืนซึ่งเป็นเวลาบำรุงอิน

ริมฝีปากอักเสบในมุมมองแพทย์แผนจีนไม่ใช่เพียงปัญหาทางผิวหนัง แต่เป็น "สัญญาณ" จากภายในที่บอกว่ามีระบบใดระบบหนึ่งในร่างกายเสียสมดุล การรักษาจึงไม่เพียงแต่ดูแลภายนอก แต่ต้องค้นหาต้นตอของปัญหาและปรับสมดุลทั้งระบบ โดยองค์รวมและเป็นธรรมชาติ

________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน มนัญญา อนุรักษ์ธนากร  (หมอจีน หวง เหม่ย ชิง)
黄美清 中医师
TCM. Dr. Mananya Anurakthanakorn (Huang Mei Qing)