ยาสมุนไพรจีนกับโรคไข้หวัดใหญ่

ไข้หวัดใหญ่คืออะไร

ไข้หวัดใหญ่(Influenza) คือ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลันสาเหตุจากเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่(Influenza virus) โดยแบ่งออกเป็น4ชนิด คือ A B C และD เชื้อไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ A ติดต่อง่าย แพร่กระจายสูง ระบาดตามฤดูกาลชัดเจน โดยมีต้นกำเนิดมาจากสัตว์ตระกูลนกน้ำ เชื้อที่ผ่านจากสัตว์มาหลายสายพันธุ์ส่งผลให้ติดต่อข้ามสายพันธุ์ได้สูงในสัตว์เลี้ยงเพื่อการเกษตร เช่นสัตว์ปีก สุกร จากนั้นจึงติดต่อสู่คนได้ในที่สุด ผู้ได้รับเชื้อมักมีอาการไข้สูง(39-40°C) หนาวสั่น ปวดเมื่อยตามตัว ปวดศีรษะ ไอ เจ็บคอ น้ำมูกไหล อ่อนเพลีย หรือเบื่ออาหาร ในบางรายอาจมีคลื่นไส้ อาเจียนร่วมด้วย สามารถติดต่อได้ง่าย ผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม การพูด หรือสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อโรค  ส่วนสายพันธุ์ B อาการรุนแรงน้อยกว่า มีการระบาดในระดับภูมิภาค สายพันธุ์ C มักเป็นการติดเชื้อที่แสดงอาการเล็กน้อยคล้ายหวัดธรรมดา หรือไม่แสดงอาการ สายพันธุ์ D พบระบาดในวัวเป็นหลัก ยังไม่ระบาดในคน 

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคในทางการแพทย์แผนจีน

การแพทย์แผนจีนมองว่าไข้หวัดใหญ่คือ “เชื้อก่อโรคเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน(邪盛而突发)” และ “ภูมิคุ้มกันตกลงชั่วขณะ(正虚于一时)” สาเหตุจากปัจจัยก่อโรคภายนอกทั้งหก ได้แก่ ลม ความเย็น ความชื้น ความร้อนอบอ้าว ความแห้ง และไฟ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่าเกิดจากปัจจัยร่วมก่อโรคจากชนิดใด เมื่อลมก่อโรคและปัจจัยร่วมก่อโรคจากภายนอกชนิดต่างๆเข้ารุกรานปอด เจิ้งชี่ (ภูมิคุ้มกัน) ของร่างกายต่อสู้กับปัจจัยก่อโรคนั้น ทำให้ปอดสูญเสียการกระจายชี่ ส่งผลให้มีอาการไข้ ไอ มีเสมหะ เป็นต้น

กลุ่มอาการโรคไข้หวัดใหญ่ที่พบได้บ่อยและแนวทางการรักษาสมุนไพรจีน

1.กลุ่มอาการลมร้อนรุกรานเว่ยชี่(风热犯卫证) : มักพบในระยะแรกเริ่ม อาจมีไข้หรือไม่มีไข้ เจ็บคอ ระคายคอ ไอเล็กน้อย เสมหะปริมาณน้อย คอแห้ง ขอบลิ้นและปลายลิ้นแดง ฝ้าลิ้นบางหรือฝ้าบางเหนียว (舌质边尖红，苔薄或薄腻)ชีพจรลอยและเร็ว(脉浮数)
หลักการการรักษา : ขับปัจจัยก่อโรคจากภายนอก กระจายไล่ลม ระบายความร้อน สลายเสมหะ(疏风解表，清热化痰)
ตำรับยาที่เหมาะสม : อิ๋นเชี่ยวส่านเพิ่มลดตัวยา(银翘散加减)

2.กลุ่มอาการลมเย็นปิดกั้นระดับภายนอก(风寒束表证) : ระยะแรกมักกลัวหนาว อาจมีไข้หรือไม่มีไข้ร่วมด้วย ไม่มีเหงื่อ ปวดตัว ปวดศีรษะ มีน้ำมูกใส ลิ้นซีดหรือแดง ฝ้าลิ้นบาง (舌质淡红，苔薄而润) ชีพจรลอยและตึง(脉浮紧)
หลักการการรักษา : ใช้สมุนไพรที่มีฤทธิ์อุ่นและรสเผ็ดเพื่อขับปัจจัยก่อโรคจากภายนอก (辛温解表)
ตำรับยาที่เหมาะสม : หมาหวงทังเพิ่มลดตัวยา(麻黄汤加减)
3.กลุ่มอาการกลุ่มอาการภายนอกเย็นภายในร้อน(表寒里热证) : กลัวหนาว มีไข้สูง ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ เจ็บคอ คัดจมูก มีน้ำมูก กระหายน้ำ ลิ้นแดง ฝ้าลิ้นบางหรือเหลือง (舌质红，苔薄或黄) ชีพจรเร็ว(脉数)
หลักการการรักษา : ขับพิษก่อโรคจากภายนอก และ ระบายความร้อนภายใน(解表清里)
ตำรับยาที่เหมาะสม : ต้าชิงหลงทังเพิ่มลดตัวยา(大青龙汤加减)

4.กลุ่มอาการพิษร้อนรุกรานปอด(热毒袭肺证) : มีไข้สูง เหนื่อยหอบ เสมหะเหลืองเหนียว ขับเสมหะออกยาก กระหายน้ำ เจ็บคอ ตาแดง ลิ้นแดง ฝ้าลิ้นเหลืองหรือเหนียว (舌质红，苔黄或腻) ชีพจรลื่นและเร็ว (脉滑数)
หลักการการรักษา : ระบายร้อนขจัดพิษ กระจายชี่ปอด ขับเสมหะ(清热解毒，宣肺化痰)
ตำรับยาที่เหมาะสม : หมาซิ่งสือกันทังเพิ่มลดตัวยา(麻杏石甘汤加减)
ระยะฟื้นฟู
5.กลุ่มอาการชี่และอินพร่อง พลังเจิ้งชี่ยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่(气阴两虚，正气未复) : อ่อนเพลีย ไม่มีแรง หายใจสั้น ไอ เสมหะน้อย ไม่เจริญอาหาร ลิ้นซีด ขาดความชุ่มชื้น ฝ้าลิ้นบางน้อย (舌质淡，少津，苔薄) ชีพจรตึงและเล็ก(脉弦细)
หลักการการรักษา : บำรุงชี่และอิน(益气养阴)
ตำรับยาที่เหมาะสม : ซาเซินม่ายตงทังเพิ่มลดตัวยา(沙参麦门冬汤加减)

แนวทางดูแลตนเอง

1.ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปีเพื่อป้องกันและลดโอกาสป่วยหนักและภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย
2.หมั่นล้างมือให้สะอาดเป็นประจำ ใช้สบู่และน้ำสะอาดล้างมือ โดยเฉพาะหลังไอ จาม หรือไปในที่สาธารณะ
3.เช็ดทำความสะอาดบ้านให้สะอาด เปิดหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท
4.หลีกเลี่ยงสถานที่แออัดในช่วงฤดูที่มีไข้หวัดใหญ่ระบาด ควรลดการไปในสถานที่ที่มีคนพลุกพล่านให้น้อยที่สุด และ หลีกเลี่ยงการสัมผัสหรือใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่มีอาการติดเชื้อทางเดินหายใจ
5.เมื่อไอหรือจาม ให้ใช้กระดาษทิชชู่ หรือผ้าเช็ดหน้าปิดปากและจมูก และล้างมือทุกครั้งหลังไอหรือจาม
6.หลีกเลี่ยงการเอามือขยี้ตา จมูก ปาก เพื่อลดการสัมผัสเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกาย
7.นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ควรนอนก่อน5ทุ่มเพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูได้เร็วขึ้น หากพบว่าติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ควรนอนแยกห้องกับครอบครัว
8.ดื่มน้ำอุณหภูมิห้องหรือดื่มน้ำอุ่นเป็นประจำ หลีกเลี่ยงน้ำหวาน น้ำอัดลม
9.หลีกเลี่ยงอาหารมัน ทอด เผ็ด เนื่องจากส่งผลให้ไอเยอะขึ้นได้
10.งดสุรา งดบุหรี่ เพื่อสุขภาพที่ดี

เอกสารอ้างอิง 

[1]流行性感冒诊疗方案（2025年版）Influenza diagnosis and treatment protocol(2025Edition) [J].中国感染控制杂志,2025,2(24):290-294.

____________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน จินต์จุฑา มีเสถียร (หมอจีนเย่ จื่อ หลิง)
叶芷苓 中医师
TCM. Dr. Jinjuta Meesathien (Ye Zhi Ling)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1071
แผนกระบบทางเดินหายใจ
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ