Ice bath กับมุมมองทางแพทย์แผนจีน

Ice bath คือการบำบัดด้วยความเย็น แช่ตัวในน้ำเย็นจัดที่มีอุณหภูมิประมาณ 10-15 องศาเซลเซียส เป็นเวลาสั้น ๆ ประมาณ 20 วินาที – 10 นาที ซึ่งความเย็นระดับนี้จะกระตุ้นให้ร่างกายเกิดการตอบสนองต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ  เมื่อร่างกายสัมผัสกับความเย็นจัดหลอดเลือดจะหดตัว ทำให้การไหลเวียนเลือดช้าลง ลดการไหลเวียนเลือดมาที่กล้ามเนื้อ   จึงลดการอักเสบและอาการบวม นอกจากนี้ความเย็นยังกระตุ้นระบบประสาท ทำให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนต่าง ๆ เช่น นอร์เอพิเนฟริน (Norepinephrine) และเอ็นดอร์ฟิน (Endorphins) ซึ่งมีส่วนช่วยในการลดความเจ็บปวด เพิ่มความตื่นตัวและทำให้รู้สึกสดชื่น 

ตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน มองว่าการทำ Ice bath เป็น “寒邪” หรือปัจจัยก่อโรคที่เกิดจากความเย็นในคัมภีร์หวงตี้เน่ยจิง《黄帝内经》ได้กล่าวไว้ว่า “寒则气滞，冷则血瘀” ความเย็นทำให้ชี่ติดขัด ความหนาวก่อให้เกิดเลือดคั่ง 

หากเราทำ Ice bath ในขณะที่ร่างกายไม่พร้อม ความเย็นจัดนี้อาจส่งผลเสียต่อร่างกายได้
1. ทำลายพลังหยาง: หยางคือความอบอุ่นของร่างกาย เมื่อโดนความเย็นจัดจู่โจม พลังหยางถูกทำลาย ผลที่ตามมาคือ ร่างกาย อ่อนเพลียไม่มีแรง มือเท้าเย็นตลอดเวลา
2. ชี่และเลือดไหลเวียนติดขัด: ความเย็นทำให้การไหลเวียนของเลือดลดลง จนเกิดภาวะชี่ติดขัดและเลือดคั่ง นำไปสู่อาการปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ  หรือปวดศีรษะเรื้อรัง
3. ความชื้นสะสมในร่างกาย: ความเย็นจัดสามารถแปรสภาพเป็นความชื้น เข้าไปขัดขวางการทำงานให้อวัยวะภายใน ส่งผลให้หนักเนื้อหนักตัว ท้องอืด อาหารไม่ย่อย 

กลุ่มคนที่เหมาะต่อการทำ Ice bath
ผู้ที่ร่างกายแข็งแรง พลังหยางแกร่ง หรือคนธาตุร้อน การปะทะความเย็นจัดในระยะเวลาอันสั้นจะกระตุ้นให้ร่างกายตื่นตัว รูขุมขนหดตัวฉับพลัน ส่งผลให้เลือดไหลเวียนกลับสู่ใจกลางลำตัวอย่างรวดเร็ว ช่วยระบายความร้อนสะสมในร่างกายได้ดี 

กลุ่มคนที่ควรหลีกเลี่ยงการทำ Ice bath
- ผู้ที่มีโรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคหอบหืด โรคเลือด และผู้ที่มีแผลเปิด
- ผู้ที่มีกลุ่มอาการหยางพร่อง: ขี้หนาว อ่อนเพลียง่าย มือเท้าเย็นเป็นประจำ
- ผู้ที่มีกลุ่มอาการชี่พร่อง: เป็นหวัดง่าย เหงื่อออกง่ายแม้ไม่ได้ออกแรง
- ผู้ที่มีกลุ่มอาการเลือดคั่ง : มือเท้าเย็นจัด ผิวพรรณหรือริมฝีปากคล้ำ มีอาการปวดตามร่างกายเหมือนเข็มทิ่ม หรือผู้หญิงที่มักมีลิ่มเลือดมากในช่วงมีประจำเดือน 

ข้อควรระวัง
- ไม่ควรแช่น้ำเย็นจัดทันทีหลังออกกำลังกายอย่างหนัก ควรรอให้ร่างกายเย็นลงก่อน
- เริ่มต้นการแช่ด้วยระยะเวลาสั้น ๆ เพียง 1-2 นาที แล้วค่อย ๆ เพิ่มระยะเวลาขึ้นเมื่อร่างกายเริ่มปรับตัวได้ สูงสุดไม่ควรเกิน 10 นาที
- ฟังเสียงร่างกายตัวเองอยู่เสมอ หากรู้สึกไม่ไหว รู้สึกหนาวจนทนไม่ได้ ให้รีบขึ้นจากน้ำทันที
- ในสตรีควรหลีกเลี่ยงช่วงก่อนและระหว่างมีประจำเดือน สตรีที่มีอาการขี้หนาว เคยแท้งบุตร ตั้งครรภ์ หรือเตรียมพร้อมที่จะมีบุตร รวมถึงผู้ที่ยังไม่แน่ใจว่ากำลังตั้งครรภ์หรือไม่ ควรหลีกเลี่ยง 
- อบอุ่นร่างกายทันทีหลังแช่ เช่น เช็ดตัวให้แห้ง สวมเสื้อผ้าที่อบอุ่น ดื่มน้ำอุ่นหรือชาสมุนไพร

เอกสารอ้างอิง
[1] Unschuld, P. U., & Tessenow, H. (2011). Huang Di Nei Jing Su Wen: An Annotated Translation of Huang Di’s Inner Classic - Basic Questions (Vols. 1–2). University of California Press.

[2] Bleakley, C., McDonough, S., & MacAuley, D. (2004). The use of ice in the treatment of acute soft-tissue injury: a systematic review of randomized controlled trials. The American Journal of Sports Medicine, 32(1), 251-261.

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปภาวรินทร์ อัศวเดชเมธากุล (หมอจีนหม่า หุ้ย หมิ่น)
马惠敏 中医师
TCM. Dr. Paphawarin Asawadethmetakul (Ma Hui Min)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1188
แผนกทุยหนาและกระดูก
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ