ประจำเดือนผิดปกติในมุมมองแพทย์แผนจีนนรีเวช

ประจำเดือนเปรียบเสมือน “กระจกสะท้อนสุขภาพของสตรี” ตามแนวคิดของการแพทย์แผนจีน ในสตรี การมีรอบเดือนสม่ำเสมอ สีเลือดปกติ ปริมาณเหมาะสม และไม่ปวดท้องมาก แสดงถึงการไหลเวียนของชี่และเลือดที่สมดุล รวมถึงการทำงานที่ประสานกันของตับ (肝) ม้าม (脾) และไต(肾) ได้อย่างสมบูรณ์

เมื่อเกิดความผิดปกติของประจำเดือน เช่น รอบเดือนไม่มา มาช้าหรือมาเร็วกว่ากำหนด มาปริมาณมากหรือน้อยเกินไป ปวดท้องรุนแรง หรือประจำเดือนมีลิ่มเลือดเยอะ หรือประจำเดือนกระปริกระปอยยาวนานไม่หยุด เป็นต้น อาการเหล่านี้มักสะท้อนถึงความไม่สมดุลภายในร่างกาย และบ่งบอกถึงสุขภาพของมดลูกสตรี

สาเหตุของประจำเดือนผิดปกติในมุมมองแพทย์จีน

1.ไตพร่อง (肾虚)

ไตเป็นรากฐานแต่กำเนิด (先天之本) ทำหน้าที่เก็บรักษาพลังชีวิตและเป็นรากฐานสุขภาพของร่างกาย การพักผ่อนไม่เพียงพอ ทำงานหนัก เจ็บป่วยหรือมีโรคเรื้อรัง ส่งผลให้ไตซึ่งมีหน้าที่ควบคุมระบบสืบพันธุ์อ่อนแอลง ส่งผลให้เกิดอาการที่พบเช่น รอบเดือนมาไม่ตรงรอบ ประจำเดือนขาดหายหรือเป็นสาเหตุสำคัญของ ภาวะมีบุตรยาก เป็นต้น

2. ม้ามพร่องเกิดความชื้น (脾虚生湿)

ม้ามเป็นรากฐานหลังกำเนิด (后天之本) มีหน้าที่ในการย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหารในร่างกาย เพื่อให้เกิดการสร้างชี่และสร้างสารจำเป็นต่อร่างกาย การรับประทานอาหารหวาน มัน เย็นจัด หรือการทานอาหารไม่เป็นเวลา ส่งผลให้ม้ามอ่อนแอ ระบบย่อยอาหารผิดปกติ เกิดเป็นความชื้นสะสมอยู่ภายในร่างกาย ความชื้นนี้เมื่อสะสมเป็นระยะเวลานาน ๆ สามารถอุดกั้นเส้นลมปราณ กระทบต่อการไหลเวียนของเลือดในร่างกาย อาการที่พบ ปริมาณประจำเดือนน้อยลง สีประจำเดือนจางลงจากปกติ เมื่อมีประจำเดือนร่างกายอ่อนเพลียมากขึ้น เป็นต้น

3.ชี่ตับติดขัด (肝气郁结)

ตับมีหน้าที่สำคัญในการดูแลการไหลเวียนของชี่ (气) และเลือดในร่างกาย ทั้งยังเกี่ยวข้องกับการปรับสมดุลอารมณ์ รวมถึงการกักเก็บเลือดและควบคุมการไหลเวียนของเลือด ภาวะความเครียด ความกดดัน โกรธง่าย เสียใจสะสมกระทบต่อการไหลเวียนของชี่ตับ เมื่อชี่ตับติดขัด เลือดในร่างกายไหลเวียนไม่สะดวก อาการที่พบ ปวดประจำเดือน คัดตึงเต้านม รอบเดือนมาไม่ตรงรอบ เป็นต้น

4. ความเย็นเกาะกุมเลือดคั่ง (寒凝血瘀)

ร่างกายสตรีเมื่อโดนความเย็นกระทบบ่อย หรือรับประทานอาหารที่มีฤทธิ์เย็น ดื่มน้ำเย็นช่วงมีประจำเดือน“寒则凝，凝则滞”ความเย็นทำให้เส้นเลือดเกิดการหดตัว การไหลเวียนของเลือดช้าลง เกิดการคั่ง เมื่อความเย็นเข้าสู่มดลูกหรือเส้นลมปราณชง–เริ่น (冲任) เลือดจะไหลเวียนไม่ดี กลายเป็นเลือดคั่ง (血瘀) ภายใน อาการที่พบ ประจำเดือนมาช้า มาน้อย หรือมาขาดๆ หายๆ สีคล้ำ มีลิ่มเลือด ปวดท้องประจำเดือนรุนแรง เป็นต้น

หลักการรักษาในแพทย์จีน

แพทย์จีนจะรักษาตามหลัก“辨证论治”คือวินิจฉัยโรคและวิเคราะห์กลุ่มอาการของโรคแล้วรักษา เช่น 

疏肝理气→ ระบายชี่ตับ 

健脾养血→ บำรุงม้ามและเลือด

温经散寒→ ให้ความอบอุ่นเส้นลมปราณ สลายความเย็น

补肾调经→ บำรุงไต ปรับรอบเดือน

活血化瘀→ กระตุ้นการไหลเวียนเลือด ขจัดเลือดคั่ง

การรักษาอาจใช้ยาสมุนไพรจีน ฝังเข็ม เป็นหลัก ร่วมกับปรับอาหารการกิน หรือปรับพฤติกรรมและอารมณ์ร่วมด้วย

ประจำเดือนไม่ปกติไม่ใช่แค่ปัญหาเฉพาะจุด แต่สะท้อนสมดุลของทั้งร่างกาย แพทย์แผนจีนมองแบบองค์รวม จึงให้ความสำคัญกับทั้งร่างกาย อารมณ์ อาหาร และวิถีชีวิตร่วมกัน การดูแลร่างกายตั้งแต่เนิ่น ๆ สามารถช่วยป้องกันปัญหาระยะยาว เช่น ภาวะมีบุตรยาก ถุงน้ำรังไข่ หรือวัยทองก่อนวัยได้

____________________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปะการัง เขตคาม (หมอจีน ข่าย ซิน)
凯心 中医师
TCM. Dr. Pakarung Khetkam (Kai xin)