ทุยหนากับการรักษาอาการตะคริวด้วยศาสตร์การแพทย์แผนจีน

https://mgronline.com/sport/detail/9660000015126

ตะคริว (Muscle Cramp) คือ ภาวะที่กล้ามเนื้อเกิดการหดเกร็งอย่างฉับพลัน ไม่สามารถควบคุมได้ ตะคริวจะมีลักษณะเป็นก้อนแข็ง ทำให้เกิดมัดกล้ามเนื้อที่หดเกร็งเกิดอาการเจ็บปวดและเคลื่อนไหวไม่ได้ชั่วขณะ อาการมักเกิดขึ้นที่น่อง เท้า ต้นขา หรือแม้แต่กล้ามเนื้อหน้าท้อง

สาเหตุที่พบบ่อย

- การออกกำลังกายหรือใช้กล้ามเนื้อมากเกินไป

- ขาดน้ำหรือเกลือแร่ เช่น โซเดียม แคลเซียม หรือแมกนีเซียม

- ระบบไหลเวียนเลือดไม่ดี โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ

- การอยู่ในท่าเดิมนานเกินไป

- ความเย็นหรืออุณหภูมิต่ำในช่วงเวลากลางคืน

- โรคประจำตัวบางชนิด เช่น เบาหวาน ไตเรื้อรัง หรือความผิดปกติของระบบประสาท



อาการตะคริวในมุมมองการแพทย์แผนจีน

อาการตะคริวในทางการแพทย์แผนจีนเกิดจาก  “ ลมและความเย็นอุดกลั้น ชี่ และเลือดไหลเวียนติดขัด (风寒痹阻、气血不畅) ” โดยเชื่อว่าเกิดจากการที่ลม เย็น ความชื้นแทรกซึมเข้าสู่เส้นลมปราณ ทำให้การไหลเวียนของเส้นลมปราณอุดกลั้น เกิดความไม่สมดุลของพลังชี่และเลือด ส่งผลให้เส้นเอ็นและกล้ามเนื้อหดเกร็ง เกิดอาการปวดและหดเกร็งขึ้นทันที หรืออีกสาเหตุหนึ่งเกิดจาก     “เลือดตับไม่เพียงพอ (肝血不足、血不荣筋) เส้นเอ็นกล้ามเนื้อขาดการหล่อเลี้ยง” กล่าวคือเส้นเอ็นอยู่ภายใต้การดูแลของตับ หากเลือดของตับไม่เพียงพอ เส้นเอ็นจะขาดการหล่อเลี้ยง ส่งผลให้เส้นเอ็นและกล้ามเนื้อหดเกร็งจนเกิดอาการปวดเกร็งฉับพลัน

หลักการของทุยหนาในการรักษาโรคตะคริว

- กระตุ้นการไหลเวียนของชี่ (气) และเลือด (血)

- คลายการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ

- เพิ่มความยืดหยุ่นและความอบอุ่นให้แก่เส้นเอ็นและเส้นลมปราณ

- ขจัดลม ความเย็นและความชื้นที่อยู่ในเส้นลมปราณออกจากร่างกาย

- ป้องกันการเกิดซ้ำของอาการ 

หัตถการทุยหนาที่ใช้บ่อย

- การลูบ (摩法): ใช้ฝ่ามือลูบเบา ๆ บริเวณกล้ามเนื้อน่องที่หดเกร็งเพื่อกระจายพลังชี่และเลือด

- การคลึง (揉法): ใช้นิ้วคลึงบริเวณที่เป็นตะคริวเพื่อลดอาการปวดและกระตุ้นการไหลเวียน

- การกด (按法): กดบริเวณจุดสำคัญในเส้นลมปราณที่เกี่ยวข้อง เช่น บริเวณน่องหรือใต้ฝ่าเท้า

- การบีบ (拿法): จับและบีบกล้ามเนื้อน่องที่หดเกร็งเพื่อช่วยคลายการหดตัว

- การยืด (牵引法): ใช้การดึงกล้ามเนื้ออย่างนุ่มนวลเพื่อลดการเกร็ง


จุดบนเส้นลมปราณที่ใช้ในการรักษา

- จุดเฉิงซาน (承山, BL57) : สังกัดเส้นลมปราณกระเพาะปัสสาวะ 

  บรรเทาอาการตะคริวที่น่อง

   ตำแหน่ง : อยู่บริเวณจุดเว้าตรงกลางน่องตรงกลางระหว่างข้อพับเข่ากับเอ็นร้อยหวาย



- จุดหยางหลิงเฉวียน (阳陵泉, GB34) : สังกัดเส้นลมปราณถุงน้ำดี

  บำรุงเส้นเอ็น ลดตะคริวจากการเคลื่อนไหวมากเกินไป

   ตำแหน่ง : ตั้งอยู่ด้านนอกของขา (ด้านข้างหน้าแข้ง) อยู่ในร่องด้านหน้าของกระดูกน่อง

  (Fibula) และกระดูกหน้าแข้ง (Tibia) ต่ำกว่าข้อเข่าประมาณหนึ่งนิ้วมือ 




- จุดเฉิงจิน (承筋, BL56) : สังกัดเส้นลมปราณกระเพาะปัสสาวะ

  คลายตึงบริเวณกล้ามเนื้อน่อง

   ตำแหน่ง : อยู่เหนือจุดกึ่งกลางน่องขึ้นมาประมาณ 4 นิ้วมือ




- จุดซานอินเจียว (三阴交, SP6) : สังกัดเส้นลมปราณม้าม

  ปรับสมดุลชี่และเลือด บำรุงไตและม้าม 

   ตำแหน่ง : อยู่บริเวณด้านในของขา เหนือตาตุ่มด้านในขึ้นมาประมาณ 4 นิ้วมือ

ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการทำทุยหนา

- สามารถทำทันทีเมื่อเกิดตะคริว แต่ควรหลีกเลี่ยงแรงกดหรือบีบที่รุนแรงในระยะแรก

- ในกรณีเป็นบ่อย ควรรักษาอย่างต่อเนื่องเพื่อปรับสมดุลร่างกาย

ความถี่ในการรักษา

- หากเป็นตะคริวเฉียบพลัน ให้ทำทันที

- หากเป็นเรื้อรัง ควรทำ 1–2 ครั้ง/สัปดาห์ และติดตามอาการต่อเนื่อง

ข้อแนะนำเพิ่มเติม

- ดื่มน้ำให้เพียงพอ โดยเฉพาะก่อนและหลังการออกกำลังกาย

- รักษาความอบอุ่นของร่างกาย โดยเฉพาะในบริเวณที่มักเป็นตะคริว

- รับประทานอาหารที่มีแร่ธาตุ เช่น กล้วย นม ถั่ว หรือผักใบเขียว

- หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่เย็นจัดหรือลมโกรกนาน ๆ

เอกสารอ้างอิง :

FanFanHua.   Tuinaxue.  Beijing : China Traditional Chinese Medicine Publishing House, 2008.

___________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ฉันทัช เฉิน
陈泰任  中医师
TCM. Dr. Chantouch Chen (Chen Tai Ren)