บำรุงปอด ต้านหมอกควัน ภูมิปัญญาอาหารยาจีนในยุค PM2.5

PM2.5 คืออะไร

PM2.5 คือฝุ่นละอองขนาดเล็กมากที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมครอน เล็กกว่าขนาดเส้นผมมนุษย์เราประมาณ 25 เท่า โดยมีสาเหตุจากควันรถยนต์ โรงงานอุตสาหกรรม ควันจากการหุงต้ม การเผาในที่โล่ง เช่น เผาขยะ เผาไร่ หรือไฟป่า เป็นต้น เนื่องจากมีขนาดที่เล็กมากนั้นจึงสามารถผ่านทางเดินหายใจส่วนบนเข้าสู่ถุงลมปอดได้โดยตรง และบางส่วนสามารถซึมเข้าสู่กระแสเลือดส่งผลให้การอักเสบของเนื้อปอด ส่งผลกระทบต่อร่างกาย เกิดอาการไอ จาม แสบตา แสบจมูก หายใจลำบาก หรือแน่นหน้าอกได้ และสามารถกระตุ้นกลุ่มเปราะบางโดยเฉพาะ ผู้ที่มีโรคหอบหืด หรือภูมิแพ้ ให้มีอาการหนักขึ้น และเมื่อการดำเนินของโรคเนินนานจนกระทั่งเป็นโรคทางเดินหายใจเรื้อรังได้ในที่สุด เช่น โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง(COPD:ถุงลมโป่งพอง) เป็นต้น และส่งผลให้สมรรถภาพปอดลดลงได้ 

องค์การอนามัยโลก (WHO)  ตั้งค่าเฉลี่ย24ชั่วโมงฝุ่นละออง PM 2.5 หากมีเกินกว่า 25 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ถือเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ปัจจุบันประเทศไทย คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ราชกิจจานุเบกษา ประกาศกำหนดอันตรายของฝุ่น PM 2.5 ต้องไม่เกิน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2566 เป็นต้นไป

ภาษาจีน จีนเรียกวันที่มีหมอกควันว่า“雾霾:wu mai”สองคำนี้มาจากคำจีนดั้งเดิม“雾:wu”หมายถึงหมอก “霾:mai”หมายถึงอากาศขุ่นมัว ฝุ่นลอยในอากาศ  สองคำนี้สื่อถึงมลพิษทางอากาศ ในมุมมองการแพทย์แผนจีน PM2.5 สาเหตุจากปัจจัยก่อโรคจากภายนอก (外感邪气) เข้าสู่ร่างกายผ่านทางปากและจมูกรุกรานปอดโดยตรง ในทางการแพทย์แผนจีนปอดเป็นอวัยวะที่บอบบาง (娇脏) ทำหน้าที่ควบคุมการหายใจ จึงถูกปัจจัยก่อโรคจากภายนอกกระทบได้ง่าย ปอดจึงสูญเสียการกระจายชี่ เกิดอาการไอ หายใจเหนื่อยหอบ หรหรือแน่นหน้าอก เป็นต้น หากปัจจัยก่อโรคสะสมคั่งค้างอยู่ภายใน สามารถแปรสภาพเป็นความร้อนและทำลายสารน้ำของร่างกาย ส่งผลให้เกิดอาการคอแห้ง เสมหะเหลือง ทำลายอินเกิดความร้อนภายใน นานวันเข้าบั่นทอนพลังเจิ้งชี่ ชี่และเลือดของปอดและม้ามอ่อนแอลง ส่งผลให้ความสามารถในการต้านปัจจัยก่อโรคลดลงจึงเกิดอาการข้างต้นขึ้น 

สูตรอาหารบำรุงปอดในทางการแพทย์แผนจีน

สูตรที่1 ซุปบำรุงปอด ต้านหมอกควัน(补肺抗霾汤)

ส่วนผสม
1.ไก่บ้าน 1 ตัว (1กิโลกรัม)
2.หวงฉี(黄芪) 10 กรัม
3.ตั่งเซิน(党参) 10 กรัม
4.เก๋ากี้(枸杞子) 10 กรัม
5.เซิงหมา(升麻) 6 กรัม
6.พุทราจีน(大枣) 10 ลูก
7.ขิง ต้นหอม เกลือ เหล้าจีน และน้ำซุป ตามความเหมาะสม
วิธีทำและวิธีรับประทาน
1.นำไก่ ควักเครื่องในออก หั่นเป็นชิ้น นำไปลวกในน้ำเดือดเพื่อล้างเลือดและกลิ่นคาว
2.ล้างสมุนไพรทั้งหมด ใส่ลงในถุงผ้าหรือผ้าขาวบางแล้วมัดให้แน่น
3.นำไก่ที่ลวกแล้ว ใส่ลงในหม้อพร้อมถุงสมุนไพร ขิง ต้นหอม เหล้าจีน และน้ำซุป
4.เคี่ยวด้วยไฟอ่อนประมาณ1ชั่วโมง
5.เมื่อสุกแล้วนำถุงสมุนไพร ขิง และต้นหอมออก ปรุงรสด้วยเกลือ รับประทานขณะอุ่น

สรรพคุณทางแพทย์แผนจีน
หวงฉี(黄芪) และตั่งเซิน(党参)มีสรรพคุณบำรุงปอด เสริมพลังชี่ หรือเวี่ยชี่ให้แข็งแรง ช่วยป้องกันร่างกายจากปัจจัยก่อโรคจากภายนอก เซิงหมา(升麻) มีสรรพคุณในการขับพิษร้อน ดึงพลังหยางขึ้นบน เก๋ากี้(枸杞子)และพุทราจีน(大枣)บำรุงเลือดและสารน้ำในร่างกาย
ข้อควรระวัง
ไม่เหมาะสำหรับผู้ที่เป็นหวัด มีไข้ ปวดศีรษะ หลอดลมอักเสบ ไอ หรือมีเสมหะ เป็นต้น เนื่องจากตำรับนี้เป็นตำรับบำรุงไม่สามารถรักษาโรคได้ ยาสมุนไพรมีฤทธิ์อุ่นเสริมพลัง อาจกระตุ้นความร้อนในร่างกายในผู้ที่มีไข้ได้ แนะนำทานสมุนไพรจีนโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อขับปัจจัยก่อโรคก่อนแล้วบำรุงภายหลัง

สูตรที่2 ซุปชุ่มชื้นปอด ลดพิษหมอกควัน(润肺消霾汤)

ส่วนผสม
1.สาลี่หิมะ (雪梨) 2 ลูก ประมาณลูกละ 100 กรัม
2.เห็ดหูหนูขาว(银耳) 10 กรัม
3.ไป่เหอ(百合) 25 กรัม
4.ชวนเป้ยหมู่(川贝母) 3 กรัม บดเป็นผง
5.เฉินผี(陈皮) 1 ชิ้น
6.น้ำตาลกรวดหรือน้ำผึ้ง

วิธีทำและวิธีรับประทาน
1.ล้างสาลี่ให้สะอาด หั่นเป็นชิ้นพร้อมเปลือก
2.ล้างเห็ดหูหนูขาว แช่น้ำอุ่นให้นุ่ม แล้วฉีกเป็นชิ้นเล็กๆ
3.บดชวนเป้ยหมู่ให้เป็นผง ล้างสมุนไพรอื่นๆให้สะอาด
4.นำส่วนผสมทุกอย่างยกเว้นชวนเป้ยหมู่ ใส่หม้อดินหรือหม้อสแตนเลส เติมน้ำให้พอท่วม
5.เคี่ยวด้วยไฟอ่อนประมาณ1ชั่วโมง
6.นำเฉินผีออก ใส่ผงชวนเป้ยหมู่และเติมน้ำตาลกรวดหรือน้ำผึ้ง คนให้ละลาย รับประทานขณะอุ่น
สรรพคุณทางแพทย์แผนจีน
สาลี่หิมะ (雪梨) บำรุงปอด เพิ่มความชุ่มชื้น แก้ไอ ขับเสมหะ เห็ดหูหนูขาว(银耳) บำรุงอินและสารน้ำ ไป่เหอ(百合) ช่วยเสริมสร้างสารน้ำ เพิ่มความชุ่มชื้นให้ปอด ลดความร้อนในหัวใจ ทำให้จิตใจสงบ ชวนเป้ยหมู่(川贝母) ระบายความร้อน ปอดชุ่มชื้น ขับเสมหะ ระงับไอ เฉินผี(陈皮) ขับความชื้นละลายเสมหะ แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ  

สรุปแล้วในตำรับนี้มีสรรพคุณช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นปอด ลดความร้อนภายใน บรรเทาอาการไอ ช่วยละลายและขับเสมหะ เหมาะสำหรับผู้ที่ไอแห้ง คอแห้ง เป็นต้น

ข้อควรระวัง
ไม่เหมาะสำหรับผู้ที่ระบบย่อยอาหารอ่อนแอ มีอาการท้องเย็น ปวดท้อง ถ่ายเหลวหรืออุจจาระนิ่มเป็นประจำ
หลักการดูแลตัวเอง
1.ออกจากบ้านควรสวมหน้ากากอนามัย N95
2.หลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้ง หลีกเลี่ยงออกจากอาคารในช่วงที่มีฝุ่น PM2.5 สูง
3.ปิดประตูหน้าต่างให้สนิทมิดชิดเพื่อป้องกันฝุ่นเข้ามาในอาคาร
4.ใช้เครื่องฟอกอากาศ (ถ้ามี)
5.หลีกเลี่ยงควัน บุหรี่ หรือบริเวณที่มีมลพิษทางอุตสาหกรรม เป็นต้น
6.นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ
7.จัดการความเครียด ไม่ทำงานหักโหมจนเกินไป
8.ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม เช่น โยคะ ชี่กงในที่ร่ม เป็นต้น

_____________________________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน จินต์จุฑา มีเสถียร (หมอจีน เย่ จื่อ หลิง)
叶芷苓 中医师
TCM. Dr. Jinjuta Meesathien (Ye Zhi Ling)