จุดจู๋ซานหลี่ (Zusanli : ST36) รักษาโรคระบบทางเดินอาหารได้อย่างไร

จุดจู๋ซานหลี่(Zusanli : ST36) อยู่ใต้กระดูกหัวเข่า 3 ชุ่น ห่างจากกระดูกหน้าแข้ง 1 นิ้วมือ เป็นจุดเหอและจุดเหอล่างของเส้นลมปราณเท้าหยางหมิงกระเพาะอาหาร  

ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน จุดเหอล่าง (lower He-sea point) เป็นกลุ่มจุดสำคัญที่นิยมใช้ในการรักษาความผิดปกติของอวัยวะฝู่ ซึ่งกระเพาะอาหารเป็นหนึ่งในหกของอวัยวะฝู่ ดังนั้น จุดจู๋ซานหลี่(Zusanli : ST36) จึงเป็นจุดหลักที่ใช้ปรับสมดุลม้ามและกระเพาะอาหาร รักษาโรคระบบทางเดินอาหาร เช่น ปวดกระเพาะอาหาร ท้องอืด และอาหารไม่ย่อย 

นอกจากนี้ จุดจู๋ซานหลี่ยังเป็นอีกหนึ่งในสี่จุดสำคัญตามบท “ซื่อจ่งเสวี่ยเกอ”（四总穴歌） ซึ่งมีบันทึกไว้ในคัมภีร์โบราณ “เจินจิวต้าเฉวียน”《针灸大全》ในยุคราชวงศ์หมิง กล่าวว่า “โรคเกี่ยวกับบริเวณช่องท้องและกระเพาะอาหาร ใช้จุดจู๋ซานหลี(Zusanli : ST36) รักษา”（肚腹三里留）สะท้อนให้เห็นถึงการใช้จุดจู๋ซานหลี่(Zusanli : ST36) ในการดูแลความผิดปกติของระบบทางเดินอาหารตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน

ในปัจจุบันงานวิจัยทางการแพทย์พบว่า การกระตุ้นจุดจู๋ซานหลี (Zusanli : ST36) สามารถออกฤทธิ์ทั้งระดับวิถีประสาทและระดับโมเลกุล-สรีรวิทยา

1.ระดับวิถีประสาท (Neural Pathway)

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Neuron ปี 2025 จากมหาวิทยาลัยฟู่ตั้น (Fudan University) ศึกษากลไกของการฝังเข็มไฟฟ้า (Electroacupuncture) ที่จุดจูซานหลี่ (Zusanli : ST36) พบว่า ภายใต้เงื่อนไขการทดลอง การกระตุ้นเนื้อเยื่อในระดับลึก(Deep Tissue)ด้วยความแรง(2mA) สามารถกระตุ้นวิถีสะท้อนที่เชื่อมโยงระบบประสาทรับความรู้สึก "เส้นประสาทเวกัส-กระเพาะอาหาร" (Vagus-stomach reflex pathway) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยการบีบตัวของกระเพาะอาหารอย่างชัดเจน ในขณะที่การกระตุ้นในระดับตื้น(Superficial Tissue)หรือเบา(0.5mA)จะได้ผลการตอบสนองไม่เด่นชัด ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า เทคนิคของหัตถการและระดับความลึกส่งผลต่อประสิทธิภาพการรักษา (1) 

2.ระดับโมเลกุลและสรีรวิทยา (Molecular and Physiological Level)

1)การปรับสมดุลแกนสมอง-ลำไส้(Brain - Gut Axis): การทดลองในสัตว์ทดลองปี 2024พบว่า การฝังเข็มไฟฟ้า(Electroacupuncture) ที่จุดจูซานหลี่(Zusanli : ST36) ร่วมกับจุดไท่ชง(Taichong : LR3 ) สามารถปรับฮอร์โมนในระบบทางเดินอาหาร (แกสตริน, โมทิลิน) และการแสดงออกของเปปไทด์สมอง-ลำไส้ (Brain-gut peptides) ซึ่งช่วยทำให้กระเพาะอาหารและลำไส้บีบตัวดีขึ้นในผู้ป่วยโรคกระเพาะอาหารแปรปรวน (Functional Dyspepsia) (2)

2)การปกป้องเยื่อเมือกในกระเพาะอาหาร (Gastric Mucosa Protection): งานวิจัยในสัตว์ทดลองบางการศึกษาพบว่า การฝังเข็มที่จุดจูซานหลี่(Zusanli : ST36) สามารถลดสารอักเสบ (IL-8, TNF-α) ในหนูทดลองที่มีแผลในกระเพาะอาหาร และลดการตายแบบอะพอพโทซิส (Apoptosis) ของเซลล์เยื่อเมือกในกระเพาะอาหาร โดยกลไกดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับการกระตุ้นวิถีสัญญาณ PLC γ-1(3)


อ้างอิง 

1. Dong S, Zhao L, Liu J, Sha X, Wu Y, Liu W, et al. Neuroanatomical organization of electroacupuncture in modulating gastric function in mice and humans. Neuron. 2025;113: 3243-59.

DOI: 10.1016/j.neuron.2025.06.023. 

2. Wang Q, Zhang Y, Zou R, Zhou L, Yang M, Xu P. Effects of electroacupuncture at " Zusanli" and " Taichong" on gastrointestinal function and brain-gut axis in model rats with functional dyspepsia. Journal of Beijing University of Traditional Chinese Medicine. 2024;47(4):570-9.

DOI: 10.3969/j.issn.1006-2157.2024.04.019.

3. Song SJ, Hao RC, Liu JY. Effect of acupuncture at Zusanli (ST36) on PLCγ-1 and gastric mucosal cell activity in rats with gastric ulcer. New Chinese Medicine. 2021;53(7):123-6. (in Chinese)

DOI: 10.13457/j.cnki.jncm.2021.07.031.
______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปิยะมาศ รินแก้วกาญจน์ (หมอจีนปี้ หยา หม่า)
毕雅玛 中医师
TCM. Dr. Piyamas Rinkaewkan(Bi Ya Ma)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.370
แผนกฝังเข็ม
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ