Last updated: 19 พ.ย. 2569 | 45 จำนวนผู้เข้าชม |

อาการคันเป็นปัญหาที่พบเจอได้บ่อยในผู้สูงอายุ บางคนมีผิวแห้ง คันตามแขนขาหรือแผ่นหลัง บางคนคันมากในเวลากลางคืน แม้ไม่มีผื่นให้เห็นชัดเจน พยายามทาครีมบำรุงผิวแต่ก็ไม่หาย อาการเหล่านี้มักทำให้คนไข้เกิดความรำคาญใจ รบกวนการนอนหลับและส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้ ในบทความนี้ หมอจึงอยากยกตัวอย่าง 1 กลุ่มอาการที่มักจะทำให้เกิดอาการคันในผู้สูงอายุ นั่นคือกลุ่มอาการเลือดพร่องลมแห้ง (血虚风燥) รวมถึงหลักการรักษา เพื่อให้เข้าใจมุมมองของศาสตร์การแพทย์แผนจีนมากขึ้น 
เลือดพร่องลมแห้ง เกิดขึ้นได้อย่างไร?
ตามแนวคิดการแพทย์แผนจีน เลือดมีหน้าที่หล่อเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย รวมถึงผิวหนัง เมื่ออายุมากขึ้น หรือมีภาวะโภชนาการไม่เพียงพอหรือเจ็บป่วยเรื้อรัง เลือดอาจลดลงจนหล่อเลี้ยงผิวหนังได้ไม่ดีเหมือนเดิม เกิดอาการผิวแห้ง หยาบ และคันได้ง่ายขึ้น เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ได้รับน้ำไม่เพียงพอ ใบจะค่อย ๆ แห้ง เหี่ยว และเปราะบาง
นอกจากนี้ แพทย์แผนจีนยังมีแนวคิดว่า เมื่อเลือดไม่เพียงพอที่จะหล่อเลี้ยงร่างกาย ก็อาจทำให้เกิดภาวะที่เรียกว่า เลือดพร่องทำให้เกิดลม (血虚生风) คำว่า “ลม” ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงลมที่พัดผ่านร่างกาย แต่เป็นคำที่ใช้ในทฤษฎีแพทย์จีนเพื่ออธิบายอาการบางอย่างที่มีลักษณะคล้ายลม เช่น อาการคันที่เกิดขึ้นเป็นระยะ หรือคันสลับไปตามบริเวณต่าง ๆ เป็นๆหายๆ
เมื่อเลือดพร่องร่วมกับความแห้งของผิวหนัง จึงเรียกกลุ่มอาการนี้ว่า เลือดพร่องลมแห้ง (血虚风燥) ผู้ที่มีภาวะนี้อาจมีผิวแห้ง คันเรื้อรัง คันเป็น ๆ หาย ๆ และมีรอยเกาได้ บางรายอาจมีอาการเวียนศีรษะ ใจสั่น หรือผิวซีดร่วมด้วย แต่ไม่จำเป็นต้องมีอาการเหล่านี้ครบทุกข้อ การวินิจฉัยจึงต้องดูอาการแบบองค์รวม ไม่ใช่พิจารณาจากอาการคันเพียงอย่างเดียว

หลักการรักษา
การรักษาด้วยศาสตร์แพทย์แผนจีน ไม่ได้มุ่งเพียงแต่ใช้ยาลดอาการคัน เช่นใช้ยาขับลมเพียงอย่างเดียว แต่จะรักษาที่สาเหตุด้วย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ใบแห้ง หากเราเพียงตัดใบที่แห้งออก ก็ไม่ได้แก้ปัญหาที่ทำให้ใบแห้งตั้งแต่แรก แต่ถ้าเราดูแลต้นไม้และให้น้ำอย่างเหมาะสม ก็ช่วยให้ต้นไม้มีโอกาสฟื้นตัวได้ ซึ่งมีทฤษฎีหนึ่งในทางแพทย์แผนจีนกล่าวไว้ว่า “หากต้องการแก้ปัญหาลม ควรบำรุงเลือดก่อน เมื่อเลือดได้รับการหล่อเลี้ยงอย่างเหมาะสม ลมก็สงบลง” (治风先治血,血行风自灭) และมีตำรับยาที่สอดคล้องกับทฤษฎีนี้ คือ ตำรับตังกุยอิ่นจึ (当归饮子)
การรักษาด้วยตำรับตังกุยอิ่นจึ (当归饮子)
สมุนไพรแต่ละชนิดในตำรับมีบทบาทต่างกัน และทำงานเสริมกันตามแนวคิดของแพทย์แผนจีน ยกตัวอย่างสมุนไพรบางตัวในตำรับ เช่น
- ตังกุย (当归), เซิงตี้หวง (生地黄), เหอโส่วอู (何首乌) และ ไป๋เสา(白芍) ช่วยบำรุงเลือด เปรียบเสมือนการเติมสิ่งที่ร่างกายขาด เพื่อให้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้รับการหล่อเลี้ยงอย่างเหมาะสม
- จิงเจี้ย(荆芥) และ ฝางเฟิง(防风) ช่วยขับลมตามทฤษฎีแพทย์จีน เพื่อจัดการกับอาการคันที่สัมพันธ์กับลม
- หวงฉี(黄芪) และ กานเฉ่า(甘草) ช่วยบำรุงชี่และปรับประสานการทำงานของสมุนไพรในตำรับ
จะเห็นได้ว่า ตำรับนี้ไม่ได้มุ่งเพียงบรรเทาอาการคัน แต่เน้นบำรุงเลือดควบคู่กับการขับลม สอดคล้องกับหลักการข้างต้น เป็นการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุควบคู่กับการดูแลอาการที่เกิดขึ้น
ยกตัวอย่างกรณีศึกษา
คนไข้ต่างชาติ เพศชาย อายุ 81 ปี มีอาการคันตามร่างกายมาหลายปี โดยเฉพาะช่วงกลางคืนจะคันมาก รักษาด้วยการทานยาแก้แพ้และทาครีมบำรุงผิวมาตลอด แต่ไม่สามารถหยุดอาการคันได้ เนื่องจากเป็นต่อเนื่องหลายปี เกาซ้ำๆ ผิวหนังตามตัวจึงดูหยาบกร้าน และมีรอยแผลจากการเกาอยู่ตลอด มีประวัติโรคหัวใจ เมื่อซักถามประวัติอื่นๆและตรวจลิ้นชีพจรเพื่อวินิจฉัยตามหลักการแพทย์แผนจีน พบว่าสอดคล้องกับกลุ่มอาการเลือดพร่องลมแห้ง (血虚风燥) จึงใช้ตำรับตังกุยอิ่นจึ (当归饮子) เป็นตำรับหลัก และมีการปรับเพิ่มลดตัวยาให้เหมาะกับสภาวะร่างกายของคนไข้
หลังจากทานยา อาการคันหายไป ผิวค่อยๆชุ่มชื้นขึ้น ไม่มีรอยเกา คนไข้พึงพอใจต่อผลการรักษา
สรุป
อาการคันในผู้สูงอายุอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ แต่หากพิจารณาตามกลุ่มอาการเลือดพร่องลมแห้ง การแพทย์แผนจีนจะมองว่าการที่เลือดหล่อเลี้ยงผิวหนังได้ไม่เพียงพอ อาจสัมพันธ์กับผิวแห้งและอาการคัน แนวทางรักษาจึงเน้นบำรุงเลือดควบคู่กับการขับลม โดยมีตำรับ当归饮子เป็นหนึ่งในตำรับที่ใช้ตามลักษณะอาการ
อย่างไรก็ตาม การใช้ตำรับนี้ต้องพิจารณาว่าอาการของผู้ป่วยตรงกับกลุ่มอาการเลือดพร่องลมแห้งหรือไม่ ควรให้ผู้ประกอบวิชาชีพที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเป็นผู้ประเมินและเลือกใช้ยา ทั้งนี้ อาการคันเรื้อรังอาจเกิดจากโรคผิวหนัง ผลข้างเคียงของยา หรือความผิดปกติของไต ตับ และระบบอื่น ๆ ได้เช่นกัน หากคันต่อเนื่อง คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น หรือคันจนรบกวนการนอน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ และไม่ควรซื้อยาสมุนไพรมารับประทานเองโดยไม่ได้รับการประเมินที่เหมาะสม
______________________________________________
บทความโดย
แพทย์จีน คณิฏฐ์ษา จิรัฐิติกาล (แพทย์จีนเซี่ย กุ้ย อิง)
谢桂英 中医师
TCM. Dr. Kharnitsa Jirathitikal (Xie Gui Ying)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.570
แผนกอายุรกรรมภายนอก
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ