พัฒนาทักษะสมอง EF ให้ลูกผ่านการฝึกชี่กงแบบวิชากายบริหาร 5 สัตว์(อู่ฉินซี่- 五禽戏)

“อู่ฉินซี่” (五禽戏) เป็นการฝึกชี่กงประเภทหนึ่งถือกำเนิดขึ้นในยุคช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออกหรือยุคสามก๊กโดยแพทย์จีนฮว๋าถอ(华佗)  โดยอู่ฉินซี่เป็นการฝึกชี่กงเลียนแบบท่าทางสัตว์ทั้งหมด 5 ชนิด ได้แก่ เสือ กวาง หมี ลิง และนกกระเรียน เพื่อบริหารข้อต่อ กล้ามเนื้อ เอ็นกระดูก และ กระตุ้นการไหลเวียนเลือดลมทั่วร่างกาย [1]

การฝึกชี่กงแบ่งออกเป็นสองประเภทได้แก่การฝึกชี่กงแบบอยู่นิ่งและชี่กงแบบเคลื่อนไหว โดยอู่ฉินซี่จัดเป็นการฝึกชี่กงแบบเคลื่อนไหวโดยมีองค์ประกอบสำคัญของการฝึกชี่กงลักษณะดังกล่าวคือการเคลื่อนไหวร่างกายช้าๆ(movement)อย่างผ่อนคลาย(relaxation) ผสานการกำหนดลมหายใจเข้าออก(focus on breathing)และการเพ่งสมาธิอยู่กับปัจจุบันขณะ(meditative state of mind)หรือที่เรียกรวมกันว่า Meditative movement (MM)ที่มีความหมายถึงการทำสมาธิแบบเคลื่อนไหวนั่นเอง [2]



โดยขณะฝึกชี่กงอู่ฉินซี่ผู้ปกครองสามารถบอกชื่อท่าสัตว์แต่ละชนิดพร้อมทั้งให้เด็กเลียนแบบท่าทางต่างๆไปพร้อมๆกัน หัวใจหลักอยู่ที่การทำสมาธิให้นิ่งจินตนาการว่าตัวเองเป็นสัตว์ชนิดนั้นขณะเคลื่อนไหว อาจไม่จำเป็นต้องเป็นท่าทางที่ถูกต้องอย่างสิ้นเชิงในครั้งแรกแต่เน้นการมีส่วนร่วมในกิจกรรม แล้วค่อยเน้นความถูกต้องของท่าทางและฝึกการหายใจให้สอดคล้องกันภายหลัง ซึ่งกิจกรรมนี้เปิดโอกาสให้เด็กได้ฝึกการฟังและทำตามคำสั่ง การจดจำลำดับท่าทาง พัฒนาการด้านการทรงตัว  ควบคุมการเคลื่อนไหวทั้งกล้ามเนื้อมัดเล็ก( Fine Motor (FM) )กล้ามเนื้อมัดใหญ่( Gross Motor (GM) ) และส่งเสริมพัฒนาการด้านการเข้าใจภาษา(Receptive Language (RL) ) ซึ่งต่อยอดไปยังการพัฒนาทักษะสมอง Executive Functions (EF)ในด้านทักษะการจำเพื่อใช้Œงาน(Working memory) ทักษะการยั้งคิดไตร่‹ตรอง(Inhibitory Control) ทักษะจดจ่‹อใส่‹ใจ(Focus/Attention)และทักษะมุ่งเป้‡าหมาย(Goal-Directed Persistence) [3]

ทั้งนี้ความสำคัญของ EF หรือทักษะการบริหารจัดการของสมองในเด็กมีความสำคัญต่อการเรียนรู้ สมาธิ การควบคุมพฤติกรรมอารมณ์ การเข้าสังคม และการแก้ปัญหา เมื่อเด็กได้ทำกิจกรรมที่พัฒนาทักษะด้านEFให้สูงขึ้นจะสามารถช่วยลดปัญหาด้านพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ ส่งเสริมพฤติกรรมเชิงบวก อาทิเช่นพฤติกรรมด้านอารมณ์ พฤติกรรมการอยู่ไม่นิ่งและปัญหาการจดจ่อ พฤติกรรมด้านความสัมพันธ์กับเพื่อนและสัมพันธภาพทางสังคมซึ่งเป็นรากฐานความสำเร็จในชีวิตต่อไปในอนาคต

ท่าฝึกชี่กงอู่ฉินซี่ทั้ง 5 ท่า

เตรียมตัวเบื้องต้น ：แยกเท้าทั้งสองข้างออกให้ความกว้างเท่ากับระดับช่วงหัวไหล่ ปลายเท้าชี้ตรงไปด้านหน้างอเข่าเล็กน้อย จากนั้นค่อยๆหายใจเข้าพร้อมยกมือขึ้นจนถึงระดับหน้าอก แล้วจึงค่อยๆลดมือลงถึงระดับสะโพกพร้อมหายใจออก

1. ท่าเสือ(虎)

ลักษณะท่าทาง: ยกมือขึ้นทำมือลักษณะกรงเล็บเสือ งอแขนระดับอก จากนั้นดันมือออกพร้อมเกร็งปลายนิ้วและยืดอก คล้ายเสือกำลังตะปบเหยื่อหรือแยกเขี้ยว

การหายใจ: หายใจเข้าตอนดึงมือเข้า  หายใจออกตอนดันมือออก

2. ท่ากวาง (鹿)

ลักษณะท่าทาง: ย่อเข่าเล็กน้อย เอี้ยวตัวไปด้านข้าง ยกมือขึ้นทำนิ้วลักษณะเขากวาง บิดเอวและลำตัวสลับซ้ายขวา เลียนแบบกวางเหลียวหลัง

การหายใจ: หายใจเข้าลึกๆ ตอนเอี้ยวตัว และหายใจออกยาวๆ ตอนกลับมาท่าตรง


3. ท่าหมี（熊）



ลักษณะท่าทาง: ยืนแยกขา ย่อตัวลงเล็กน้อย ทิ้งน้ำหนักตัวลงที่สะโพก แล้วหมุนวนช่วงเอวและลำตัวโยกไปมาซ้ายขวาอย่างมั่นคง เลียนแบบท่าทางเดินที่สุขุมหนักแน่นของหมี

การหายใจ: หายใจเข้า-ออกลึก ท้องป่องและยุบตามจังหวะโยกตัว

4. ท่าลิง （猴）



ลักษณะท่าทาง: ทำมือลักษณะตะปบหรือจีบแบบมือลิง หดไหล่ ยกคางและกะพริบตาเร็วๆ เลียนแบบความว่องไว หมุนคอและกวาดสายตามองรอบด้าน

การหายใจ: หายใจเข้าเมื่อตื่นตัว/ดึงมือเข้า หายใจออกเมื่อผ่อนคลาย


5. ท่านกกระเรียน  （鸟）



ลักษณะท่าทาง: ยืนขาเดียว (หรือเขย่งปลายเท้า) กางแขนออกทั้งสองข้างราวกับปีกนกที่กำลังจะบินขึ้น จากนั้นค่อยๆ ยกขาอีกข้างขึ้นเบาๆ ยืดตัวขึ้นสูง (เด็กเล็กหรือเด็กที่ยังทรงตัวได้ไม่ดีสามารถวางปลายเท้าข้างหนึ่งแตะพื้น หรือให้ผู้ปกครองช่วยประคองเพื่อป้องกันการหกล้ม)

การหายใจ: หายใจเข้าช้าๆ ตอนกางปีกและยกขา หายใจออกตอนวางมือและเท้าลง


โดยท่าทางการฝึกชี่กงอู่ฉินซี่เลียนแบบสัตว์5ชนิดดังที่กล่าวมานี้เป็นลักษณะท่าทางอย่างง่ายปรับเพื่อให้เหมาะสมต่อการฝึกตามของเด็กช่วงปฐมวัย ทั้งนี้หากต้องการฝึกชี่กงอู่ฉินซี่ฉบับเต็มสามารถดูเพิ่มเติมได้ในบทความหรือวิดิทัศน์ตามข้อมูลด้านล่าง

วีดิทัศน์สาธิตการฝึกชี่กงแบบอู่ฉินซี่

https://youtu.be/MczT7nfN1Ho?si=D_x8pkyfSS45rnYg

บทความภาษาไทย(ภาพนิ่ง)

https://www.huachiewtcm.com/content/7280/


อ้างอิง

1.Huachiew TCM Clinic. อู่ ฉิน ซี่ ออกกำลังกายเคลื่อนไหวแบบสัตว์ [Internet]. Bangkok: Huachiew TCM Clinic; 2024 [cited 2026 Aug 21]. Available from :https://www.huachiewtcm.com/content/7280/
2.Sangwanich T. Qigong activities for preschool and school-age children. Nakhon Pathom: National Institute for Child and Family Development, Mahidol University; 2022. p. 1, 3-4.
3.Physical Activity Division, Department of Health, Ministry of Public Health.เล่นกับลูกแนวทางการจัดกิจกรรมโรงเรียนพ่อแม่ด้านส่งเสริมการเล่นให้แก่พ่อแม่ผู้ปกครองในสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย.Nontaburi: Kaew Chao Chom Media and Publishing Center;2023.p.5,7,26

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน สุกัญญา เสรีรักษ์จุฑารังษี (หมอจีน โจว เยว่ หง) 
周月虹 中医师
TCM. Dr. Sukanya Serirukchutarungsee(Zhou Yue Hong)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1445
แผนกฝังเข็ม
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ