ไอแห้งเรื้อรัง ไม่หายสักที แพทย์แผนจีนมองว่าอย่างไร?

อาการไอแห้งเรื้อรัง มักพบได้หลายสาเหตุและซับซ้อน ได้แก่ โรคหอบหืดชนิดไอ (Cough Variant Asthma : CVA) โรคกรดไหลย้อน (Gastroesophageal Reflux Disease: GERD) ไอจากกลไกทางจิตใจ (Psychogenic Cough) เช่น ความเครียดสูง วิตกกังวล  โรคภูมิแพ้อากาศ  หรือ ไซนัสอักเสบ ส่งผลให้น้ำมูกไหลลงคอ (Postnasal Drip) ภาวะหลอดลมไวหลังจากการติดเชื้อ เช่น หลังจากหายไข้หวัด โควิด ไข้หวัดใหญ่ หรือ ไอแห้งจากผลข้างเคียงของยาลดความดันบางกลุ่ม เป็นต้น นับว่าเป็นอาการที่ส่งผลกระทบต่อผู้ป่วยในการใช้ชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะผู้ที่จำเป็นต้องใช้เสียงในการทำงาน การหาสาเหตุการไอจึงเป็นสิ่งสำคัญมากในการรักษาบรรเทาอาการ 

แพทย์แผนจีนมองสาเหตุและกลไกการเกิดโรคอย่างไร

อาการไอแห้งเรื้อรังจัดอยู่ในกลุ่มอาการ "ไอเรื้อรัง"（久咳) สมัยโบราณมีบันทึกที่เกี่ยวข้องไว้ในตำราซู่เวิ่น เค่อหลุน (素问·咳论) ว่า "อวัยวะภายในทั้งห้าและอวัยวะกลวงทั้งหกล้วนทำให้ไอได้ ไม่ใช่เพียงแค่ปอดเท่านั้น" （五脏六腑皆令人咳，非独肺也) สาเหตุของอาการไอไม่ได้เกิดจากการที่ปัจจัยภายนอกเข้ามารุกรานปอดเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงปัจจัยก่อโรคจากภายในภายในเข้าไปรบกวนปอดอีกด้วย เมื่อพิจารณาจากอาการไอแห้ง จะสามารถแบ่งออกเป็น การไอจากอวัยวะภายในทั้งห้า (五脏之咳) และ การไอจากอวัยวะกลวงทั้งหก (六腑之咳) ซึ่งช่วยวางรากฐานทางทฤษฎีสำหรับการวินิจฉัยและรักษาอาการไอแห้งเรื้อรังตามหลักการจำแนกกลุ่มอาการ(辨证治疗) 

ในคัมภีร์ จิ่งเยวี่ยเฉวียนซู เค่อโซ่ว (景岳全书·咳嗽) ได้แบ่งอาการไอออกเป็น การไอจากปัจจัยก่อโรคจากภายนอก(外感) และ การไอจากปัจจัยภายใน (内伤) ซึ่งจนถึงปัจจุบันยังคงยึดถือรากฐานทางทฤษฎีนี้ในการรักษาผู้ป่วยไอแห้งเรื้อรัง แพทย์แผนจีนบางท่านมองว่า สาเหตุที่อาการไอเรื้อรังยืดเยื้อไม่หายขาดเกิดจาก "ไฟอุดกั้นในเส้นลมปราณเส้าหยาง" (少阳郁火) และ "ปัจจัยก่อโรคเข้าสู่เส้นลมปราณเส้าหยาง" (邪入少阳) สาเหตุมาจากร่างกายไม่มีกำลังในการต้านทานปัจจัยก่อโรค หรือ เจิ้งชี่ไม่เพียงพอ หรือเกิดจากอารมณ์ที่กระทบจิตใจภายในจนนำไปสู่ไฟอุดกั้นในเส้าลมปราณเส้าหยาง นอกจากนี้ กลไกหลักของการเกิดโรคในอาการไอแห้งเรื้อรัง คือ การไหลเวียนของชี่ปอด กระเพาะอาหาร ตับแปรปรวน และ พลังชี่และหยางพร่อง 

บางคนไอหลังเป็นหวัดหลายสัปดาห์ บางคนไอมากตอนกลางคืน หรือเวลาเจออากาศเย็น ฝุ่นเยอะ หรือ ใช้เสียงพูดนานๆ บางคนรู้สึกไอแห้ง เหมือนมีเสมหะติดที่ลำคอ ส่งผลให้รบกวนการนอน การทำงาน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน ดังนั้น การหาสาเหตุเป็นเรื่องสำคัญ เนื่องจาก ไอแห้งเรื้อรัง เกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ไม่ได้มีสาเหตุเดียวเสมอไป การแพทย์แผนจีนวิเคราะห์ตามกลุ่มอาการของโรค รักษาด้วยสมุนไพรจีน บรรเทาอาการไอ โดยเลือกใช้ตำรับยาให้เหมาะสมกับร่างกายแต่ละบุคคล เพื่อประสิทธิภาพในการรักษาที่ดี แนะนำผู้ป่วยรักษาควบคู่ไปกับการดูแลตนเองอย่างเหมาะสม

แนวทางดูแลตนเอง

1.จิบน้ำอุณหภูมิห้อง หรือน้ำอุ่นสม่ำเสมอ เมื่อรู้สึกคอแห้ง
2.ลดการใช้เสียงชั่วคราว หากพูดนานๆแล้วทำให้ไอ
3.เช็ดทำความสะอาดบ้านให้สะอาด เปิดหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท
4.หลีกเลี่ยงสถานที่แออัด หลีกเลี่ยงการสัมผัสหรือใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่มีอาการติดเชื้อทางเดินหายใจ
5.พักผ่อนให้เพียงพอ ควรเข้านอนก่อน5ทุ่ม หลับให้เพียงพอ 7-8 ชั่วโมงต่อคืน
6.หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น เช่น ควันบุหรี่ ฝุ่นPM2.5 กลิ่นฉุน หรือ อากาศเย็นจัด เป็นต้น

เอกสารอ้างอิง 

[1]余娴.慢性干咳的治疗研究进展[J].中国冶金工业医学杂志,2022,39(2):141-142.

[2]隋博文，魏常娟，闫珺，等.基于“方证相应理论”浅析经方治疗慢性咳嗽［J］. 辽宁中医杂志，2021，48（1）：54-56.

__________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน จินต์จุฑา มีเสถียร (หมอจีนเย่ จื่อ หลิง)
叶芷苓 中医师
TCM. Dr. Jinjuta Meesathien (Ye Zhi Ling)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1071
แผนกระบบทางเดินหายใจ
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ