คุณแม่หลังคลอดดูแลตัวเองง่าย ๆ ด้วยศาสตร์การแพทย์แผนจีน

ตามทฤษฎีการแพทย์แผนจีน การคลอดลูกทำให้คุณแม่สูญเสียชี่และเลือดเป็นจำนวนมากส่งผลให้ร่างกายตกอยู่ในภาวะ “เย็นและพร่อง” คุณแม่หลายท่านจึงมักมีอาการอ่อนเพลีย ขี้หนาว ปวดท้องน้อย ปวดเมื่อยตามร่างกาย รวมถึงอารมณ์แปรปรวน หรือภาวะซึมเศร้าหลังคลอด การแพทย์แผนจีนจะเน้นการฟื้นฟูด้วยวิธี “อุ่นบำรุง” (温补) โดยจะให้ความสำคัญกับการบำรุงเลือด เพิ่มพลังชี่ และฟื้นฟูอวัยวะภายใน

คุณแม่หลังคลอดสามารถดูแลตัวเองง่าย ๆ ด้วยการนวดกดจุด และอาหารบำบัด เพื่อช่วยให้ร่างกายกลับมาแข็งแรงและพร้อมดูแลลูกน้อยได้อย่างเต็มที่ 

การนวดกดจุด

คุณแม่สามารถนวดกดจุด โดยใช้ปลายนิ้วคลึงเบา ๆ ที่จุดดังกล่าว จุดล่ะ 3-5 นาที วันล่ะ 2-3 ครั้ง

กระตุ้นน้ำนม 
• จุดต้านจง (膻中 RN17) 
อยู่บริเวณหน้าอก กึ่งกลางระหว่างหัวนมทั้งสองข้าง ช่วยให้ชี่และเลือดไหลเวียนไปบริเวณหน้าอกได้ดีขึ้น

• จุดหรู่เกิน (乳根 ST18) 
อยู่บริเวณหน้าอก ใต้หัวนม บริเวณฐานเต้านม (ช่องซี่โครงที่ 5) ช่วยกระตุ้นท่อน้ำนม ลดอาการคัดตึงเต้านม




ฟื้นฟูมดลูก 
• จุดกวนหยวน (关元 RN4) 
บริเวณท้องน้อย กึ่งกลางใต้สะดือลงมา 3 ชุ่น หรือใต้สะดือลงมาประมาณ 4 นิ้วมือ จุดนี้คือจุดศูนย์รวมของชี่ ช่วยเสริมพลังไต ซึ่งไตเป็นแหล่งกำเนิดของชี่และเลือดที่จำเป็นต่อมดลูก



• จุดจื่อกง (子宫 EX-CA1) 
บริเวณท้องน้อย กึ่งกลางใต้สะดือลงมา 4 ชุ่น และห่างจากกึ่งกลางลำตัวออกไปข้างละ 3 ชุ่น หรือประมาณ 4 นิ้วมือ ช่วยลดอาการปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย ฟื้นฟูมดลูกกลับสู่สภาวะปกติ



บรรเทาอาการปวดหลัง
• จุดเซิ่นชู (肾俞 BL23) 
อยู่บริเวณเอว ระดับกระดูกสันหลังเอวข้อที่ 2 ห่างจากกระดูกสันหลังออกไปข้างละ 1.5 ชุ่น ช่วยบำรุงไต ลดอาการปวดหลัง



• จุดเยาเหยี่ยน (腰眼 EX-B6) 
อยู่บริเวณเอว ระดับกระดูกสันหลังเอวข้อที่ 4 ห่างจากกระดูกสันหลังออกไปข้างละ 3.5 ชุ่น ช่วยบรรเทาอาการปวดข้อสะโพก คลายกล้ามเนื้อที่หดเกร็ง



เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน
• จุดซานอินเจียว (三阴交SP6) 
อยู่บริเวณด้านในของขา อยู่เหนือตาตุ่มด้านในขึ้นมา 3 ชุ่น หรือประมาณ 4 นิ้วมือ ช่วยปรับสมดุลชี่และเลือด บำรุงสุขภาพสตรี



• จุดจู๋ซานหลี่ (足三里 ST36) 
อยู่บริเวณด้านนอกของขา ใต้สะบ้าเข่าลงมา 3 ชุ่น หรือประมาณ 4 นิ้วมือ ช่วยบำรุงระบบย่อยอาหาร เสริมสร้างเจิ้งชี่ หรือภูมิคุ้มกันร่างกาย เพิ่มความแข็งแรงให้กับร่างกาย



อาหารบำบัด
สัปดาห์ที่ 1 หลังคลอด : เน้นอาหารรสอ่อน ฤทธิ์อุ่น ย่อยง่าย
เมนูแนะนำ : โจ๊กมันเทศจีน (ซานเย่า) พุทราจีน, น้ำขิงน้ำตาลทรายแดง 

ข้อควรระวัง : อย่าเพิ่งรีบรับประทานอาหารเร่งน้ำนม เพราะท่อน้ำนมยังขยายตัวไม่เต็มที่ หากเร่งเกินไปอาจทำให้เต้านมคัดตึงหรือบวมอักเสบได้

สัปดาห์ที่ 2 หลังคลอดเป็นต้นไป : เริ่มทานอาหารบำรุงเลือดและเร่งน้ำนม
เมนูแนะนำ : คากิต้มถั่วลิสง, ซุปปลา, ซุปกระดูกหมู, ซุปไก่ตุ๋นยาจีน

เคล็ดลับ : มักใช้เครื่องยาจีนประกอบอาหารเพื่อบำรุงและสร้างความอบอุ่นต่อร่างกาย


ข้อควรระวังที่คุณแม่ต้องรู้

อาหารต้องห้าม : หลีกเลี่ยงอาหารฤทธิ์เย็น เช่น แตงโม แตงกวา มะระ สาลี่ ส้ม ผักสด น้ำเย็น ไอศกรีม หลีกเลี่ยงอาหารทอด อาหารรสจัด อาหารหมักดอง และอาหารดิบ
พฤติกรรมต้องห้าม : ห้ามยกของหนัก ห้ามอาบน้ำเย็น ห้ามตากลมเย็น ห้ามปล่อยให้ร่างกายหนาว โดยเฉพาะบริเวณเอว หน้าท้อง และเท้า สามารถอาบน้ำอุ่นและสระผมได้ แต่ควรเป่าให้แห้งโดยทันที
การจัดการอารมณ์ : ฮอร์โมนหลังคลอดมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก ส่งผลให้อารมณ์คุณแม่แปรปรวน เสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ควรจัดการโดยการพูดคุยแบ่งปันความรู้สึกกับครอบครัว พักผ่อนให้เพียงพอ ทำกิจกรรมผ่อนคลาย เช่น ฟังเพลง ดูรายการที่ชอบ เพื่อช่วยลดความเครียด

เอกสารอ้างอิง

肖善轩,毛睿齐,孙贵香.穴位按摩+食疗,促进产后康复[N].健康报. (2026年1月16日)
____________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปภาวรินทร์ อัศวเดชเมธากุล (หมอจีนหม่า หุ้ย หมิ่น)
马惠敏 中医师
TCM. Dr. Paphawarin Asawadethmetakul (Ma Hui Min)