งูสวัดหายแล้ว...แต่ยังปวดอยู่

การฝังเข็มแพทย์แผนจีนช่วยบรรเทาอาการปวดเส้นประสาทหลังเป็นงูสวัด (PHN)

  หลายคนคิดว่า เมื่อผื่นงูสวัดหายแล้วก็ถือว่าหายดี แต่ผู้ป่วยบางรายยังคงมีอาการปวดต่อเนื่องหลายเดือนหรือหลายปี อาการอาจเป็นปวดแสบ ปวดเสียวเหมือนไฟฟ้าช็อต หรือเจ็บแม้เพียงเสื้อผ้าสัมผัสผิว ส่งผลต่อการนอนหลับ กระทบการทำงาน และคุณภาพชีวิต ในทางการแพทย์ภาวะนี้เรียกว่า อาการปวดเส้นประสาทหลังเป็นงูสวัด (Postherpetic Neuralgia: PHN) แพทย์แผนปัจจุบันแนะนำให้เริ่มยาต้านไวรัสโดยเร็วในระยะเฉียบพลัน ส่วนการฝังเข็มตามศาสตร์การแพทย์แผนจีนสามารถใช้ร่วมกับการรักษา เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดและส่งเสริมการฟื้นตัวของเส้นประสาท

PHN คืออะไร?

  โรคงูสวัดเกิดจากการกลับมาทำงานของเชื้อไวรัส Varicella-Zoster Virus (VZV) ซึ่งเคยซ่อนอยู่ในปมประสาทหลังการเป็นอีสุกอีใส เมื่อภูมิคุ้มกันลดลง ซึ่งอาจเกิดจากความเครียด พักผ่อนไม่เพียงพอ หรืออายุมากขึ้น เชื้ออาจกลับมาทำให้เกิดโรคงูสวัด และในบางรายแม้ผื่นจะหายแล้ว แต่อาการปวดอาจยังคงอยู่เกิน 3 เดือน ซึ่งเรียกว่า PHN

อาการที่พบบ่อย
• ปวดแสบ ปวดเสียว หรือเหมือนไฟฟ้าช็อต
• ผิวหนังไวต่อการสัมผัส
• ชาหรือรู้สึกผิดปกติบริเวณผิวหนัง
• ปวดมากตอนกลางคืน นอนไม่หลับ
• อาการปวดรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

แพทย์แผนจีนมองอาการปวดเส้นประสาทหลังงูสวัดอย่างไร?

  ในศาสตร์การแพทย์แผนจีน โรคงูสวัดจัดอยู่ในกลุ่มโรคที่เรียกว่า “เสอช่วนชวง” (蛇串疮) “ฉานเยาหั่วตาน” (缠腰火丹) หรือ “เสอตาน” (蛇丹) เป็นต้น ในระยะเฉียบพลันมักมีความสัมพันธ์กับความชื้นร้อน (湿热) และ พิษไฟ (火毒) ส่วนเมื่อเข้าสู่ระยะที่มีอาการปวดเส้นประสาทหลงเหลือหลังงูสวัด มักพบภาวะเส้นลมปราณติดขัด (经络阻滞) ชี่ติดขัดเลือดคั่ง (气滞血瘀) ผู้ป่วยบางรายอาจมีชี่และเลือดพร่อง (气血不足) ภูมิต้านทานร่างกายหรือเจิ้งชี่พร่อง (正气亏虚) ร่วมด้วย

  แพทย์แผนจีนจะพิจารณาจากพื้นฐานร่างกายของผู้ป่วย ระยะเวลาการดำเนินโรค และลักษณะอาการ เพื่อวางแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

การฝังเข็มช่วยได้อย่างไร?

  การรักษาจะปรับตามอาการและสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย โดยการฝังเข็มช่วย

• บรรเทาอาการปวดเส้นประสาท: จากงานวิจัยพบว่า การฝังเข็มร่วมกับการกระตุ้นไฟฟ้าสามารถออกฤทธิ์ยับยั้งความเจ็บปวดในระดับต่างๆ ของระบบประสาท โดยมีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่เกี่ยวข้อง เช่น เซโรโทนิน, กรดแกมมาอะมิโนบิวทิริก (GABA), เปปไทด์โอปิออยด์, TRPV1 และ P2X3[1]
• กระตุ้นการไหลเวียนเลือด: การฝังเข็มสามารถช่วยส่งเสริมการไหลเวียนเลือดสลายเลือดคั่ง เปิดเส้นลมปราณ ปรับสมดุลชี่และเลือด ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้เกิดอาการปวดได้[2]
• ลดการอักเสบ: สามารถยับยั้งการแสดงออกของไซโตไคน์ที่ก่อให้เกิดการอักเสบและเส้นทางสัญญาณ Nogo-NgR ซึ่งอาจมีส่วนช่วยปรับการทำงานของระบบประสาทผ่านการยับยั้งโปรตีนที่ขัดขวางการเติบโตของเส้นประสาท [1]
• ส่งเสริมการฟื้นตัวของเส้นประสาท: มีงานวิจัยในสัตว์ทดลองที่มีอาการดังกล่าว โดยรักษาด้วยการฝังเข็มอุ่น สามารถช่วยยับยั้งการกระตุ้นของเซลล์แอสโทรไซต์ในไขสันหลัง ปรับเปลี่ยนไซโตไคน์ที่ก่อให้เกิดการอักเสบ ลดการตายของเซลล์ประสาท ส่งเสริมการซ่อมแซมเส้นประสาทและฟื้นฟูระบบประสาท[2]
• ช่วยให้นอนหลับดีขึ้น: การฝังเข็มช่วยปรับปรุงคุณภาพการนอนหลับในผู้ป่วยที่มีอาการปวดเส้นประสาทหลังเป็นงูสวัดได้ นอกจากนี้ยังพบว่าสามารถช่วยลดภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า และเพิ่มคุณภาพชีวิตได้[2] 

การรักษาร่วมกับแพทย์แผนปัจจุบัน

  หากเริ่มมีผื่นงูสวัดภายใน 72 ชั่วโมงแรก ควรรีบรับประทานยาต้านไวรัสตามคำแนะนำของแพทย์แผนปัจจุบัน เพื่อลดความรุนแรงของโรคและลดโอกาสเกิด PHN การฝังเข็มสามารถทำร่วมกับการรักษาด้วยยาได้อย่างปลอดภัย ภายใต้การดูแลของแพทย์

คำแนะนำในการรักษา

  สำหรับผู้ที่มีอาการปวดเส้นประสาทหลังเป็นงูสวัด โดยทั่วไปแนะนำให้ฝังเข็ม สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ต่อเนื่องประมาณ 4–8 สัปดาห์ ทั้งนี้ ระยะเวลาการรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการและการตอบสนองของแต่ละบุคคล

การดูแลตนเอง
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์
• ลดความเครียด
• สวมเสื้อผ้าที่นุ่มและหลวม
• หากอาการปวดไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน

เอกสารอ้างอิง 

1. Sun R, Li S, Ren L, Xia Y, Wang Y, Bian Z, Fang J, Zhang Z. Efficacy of Electroacupuncture for the Treatment of Postherpetic Neuralgia: Study Protocol for a Multicenter Randomized Controlled Trial. J Pain Res. 2022;15:959-968. https://doi.org/10.2147/JPR.S357435

2. Zhang J, Zhang J, Chen J, Li Z, Liu X, Chen S. Acupuncture-Based Interventions for Sleep Outcomes in Patients with Postherpetic Neuralgia: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Pain Res. 2026;19:613776. https://doi.org/10.2147/JPR.S613776

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน หลิน ยู่ว เซิง
林育昇 中医师
TCM. Dr. Peter Lin
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1835
แผนกฝังเข็ม
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ