รู้จักกับยวี๋ซิงเฉ่า สมุนไพรระบายพิษร้อนในปอดสมัยจีนโบราณ

 เคยสงสัยกันไหมครับว่า ก่อนที่โลกจะค้นพบยาฆ่าเชื้อนั้น หากคนในสมัยโบราณเกิดติดเชื้อ เป็นไข้ขึ้นมา พวกเขารักษากันอย่างไร แล้วสมุนไพรที่ใช้กันในยุคนั้น มีเหตุผลรองรับจริงหรือไม่ วันนี้ผมจะพาทุกท่านย้อนกลับไปดูภูมิปัญญาการรักษาโรคในยุคจีนโบราณ สมัยที่ยังไม่มียาปฏิชีวนะ แต่แพทย์จีนกลับสามารถเลือกใช้สมุนไพรจีนอย่าง “ยฺหวีซิงเฉ่า” (鱼腥草 หรือ ผักคาวทอง) เพื่อรับมือกับโรคระบาด     ได้อย่างเป็นระบบ และน่าสนใจไม่น้อย เมื่อนำมาเทียบกับความรู้ทางเภสัชวิทยาสมัยใหม่ ยิ่งพบว่า สมุนไพรหลายชนิดไม่ได้ถูกเลือกมาโดยบังเอิญ แต่มีหลักคิดและเหตุผลที่สอดคล้องกับวิทยาศาสตร์อย่างน่าประหลาดใจ

1.ความเป็นมาของยฺหวีซิงเฉ่า

สมุนไพรที่เรารู้จักกันในชื่อ ยฺหวีซิงเฉ่า (鱼腥草, Houttuynia cordata Thunb.) หรือที่คนไทยเรียกกันว่า “ผักคาวทอง” หรือ “พลูคาว” ซึ่งเป็นพืชที่อยู่ในประวัติศาสตร์การแพทย์แผนจีนมาอย่างยาวนานนับพันปี โดยมีบันทึกตั้งแต่ช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น ราวเกือบ 1,500 ปีก่อน ในตำราสมุนไพรโบราณ “หมิงอีเปี๋ยลู่” (名医别录) ต่อมาในสมัยราชวงศ์ถัง ซูซ่ง (苏颂) ได้บรรยายลักษณะของพืชชนิดนี้ไว้ว่า มักขึ้นได้ดีในบริเวณที่มีความชื้นสูง ใบคล้ายใบบัควีต* แต่หนาและอวบกว่า ส่วนลำต้นมีสีม่วงอมแดงและมีกลิ่นคาวอันเป็นเอกลักษณ์ ยฺหวีซิงเฉ่าพบมากในพื้นที่ตอนใต้ของลุ่มแม่น้ำแยงซีในประเทศจีน และยังมีชื่อเรียกอีกหลายชื่อ เช่น เฉินเฉ่า (岑草), โช่วซิงเฉ่า (臭腥草), หน่ายโถวเฉ่า (奶头草) และ เจ๋อเอ่อเกิน (折耳根) เป็นต้น นอกจากนี้ ยฺหวีซิงเฉ่ายังเป็นพืชสมุนไพรที่ชาวจีนยังนิยมรับประทานกันในชีวิตประจำวัน โดยมักนำไปประกอบอาหารได้หลายแบบ เช่น ผัดเป็นผัดผักหรือยำกับน้ำส้มสายชู เป็นต้น  

2.สรรพคุณของยฺหวีซิงเฉ่าในทางการแพทย์แผนจีน

ในทางการแพทย์แผนจีน ยฺหวีซิงเฉ่า มีสรรพคุณช่วยขจัดความร้อน ถอนพิษ      และช่วยระบายหนอง บรรเทาอาการปัสสาวะติดขัด รวมถึงอาการถ่ายท้องจากโรคบิดได้ด้วยเช่นกัน โดยมักใช้ในกลุ่มอาการปอดร้อนหรือเสมหะร้อนอุดกั้นปอด เช่น ไอเสมหะปนหนองหรือมีเลือด และกลิ่นเหม็นเป็นต้น
ด้านการประยุกต์ใช้ทางคลินิก ยฺหวีซิงเฉ่ามักถูกนำมาใช้กับผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน หลอดลมอักเสบ ซึ่งมีอาการ เช่น ตัวร้อน เจ็บคอ คอบวมแดง หรือมีเสมหะเหลือง รวมถึงโรคติดเชื้อในปอดและติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง เช่น ปอดอักเสบ หลอดลมโป่งพอง ภาวะฝีในปอด หรือวัณโรค โดยเฉพาะในรายที่มีเสมหะเหลืองข้น เสมหะปริมาณมาก หรือมีเสมหะเป็นหนอง นอกจากนี้ยฺหวีซิงเฉ่ายังมักถูกนำมาใช้กับผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ลำไส้อักเสบ ตลอดจนภาวะริดสีดวงทวาร และยังมักนำมาตำเพื่อพอกบริเวณที่เป็นฝีหนองหรือผื่นคันได้อีกด้วย ขณะเดียวกันชาวจีนยังนิยมต้มเป็นน้ำสมุนไพรสดดื่มในช่วงที่ร่างกายมีภาวะอักเสบด้วยเช่นกัน

3. ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของยฺหวีซิงเฉ่าในการศึกษาสมัยใหม่

ยฺหวีซิงเฉ่ามีสารสำคัญหลายชนิดที่เป็นตัวช่วยออกฤทธิ์ทางยา โดยสารในกลุ่มน้ำมันหอมระเหย เช่น decanoyl acetaldehyde และ methyl-n-nonyl ketone ฯลฯ เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้สมุนไพรชนิดนี้มีกลิ่นเฉพาะตัว พร้อมทั้งมีฤทธิ์ช่วยต้านเชื้อและลดการอักเสบ ส่วนสารในกลุ่ม ฟลาโวนอยด์ เช่น quercetin, isoquercitrin และ hyperin ฯลฯ มีส่วนช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน ช่วยขับเสมหะ ลดอาการไอ บรรเทาอาการหอบ และช่วยลดความเสียหายของเนื้อเยื่อจากผลกระทบรังสี    X-Rayได้ในระดับหนึ่ง

3.1 คุณสมบัติในการต้านเชื้อแบคทีเรียและเชื้อไวรัสของยฺหวีซิงเฉ่า

ยฺหวีซิงเฉ่ามีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียได้ค่อนข้างกว้าง และยังสามารถยับยั้งไวรัสได้หลายชนิด ในส่วนของเชื้อแบคทีเรีย มีรายงานว่าสมุนไพรชนิดนี้สามารถออกฤทธิ์ต่อเชื้อที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อทางเดินหายใจ เช่น Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae ฯลฯ, รวมถึง Mycobacterium tuberculosis ซึ่งเป็นสาเหตุของวัณโรค นอกจากนี้ ยังมีฤทธิ์ต่อเชื้อที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหาร เช่น Escherichia coli และ Shigella spp. ฯลฯ อีกด้วย ในด้านไวรัส ยฺหวีซิงเฉ่ายังมีฤทธิ์ช่วยยับยั้งไวรัสหลายชนิด เช่น influenza virus, HIV, Herpes simplex virus และ HBV จึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้สมุนไพรชนิดนี้ได้รับความสนใจอย่างมากทั้งในทางแพทย์แผนจีนและงานวิจัยสมัยใหม่

3.2 บทบาททางเภสัชวิทยาอื่นๆ ของยฺหวีซิงเฉ่า

ยฺหวีซิงเฉ่ายังมีฤทธิ์ช่วยลดความร้อน  ลดอาการบวม และลดการซึมของของเหลวออกจากหลอดเลือดฝอย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่ทำให้เยื่อบุเกิดอาการบวม แดง และร้อน จึงมักถูกนำมาใช้กับภาวะอักเสบของระบบทางเดินหายใจ โดยเฉพาะในกรณีที่เยื่อบุหลอดลมบวมและมีสารคัดหลั่งมาก นอกจากนี้ ยฺหวีซิงเฉ่ายังมีส่วนช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน โดยสามารถเพิ่มความสามารถของเม็ดเลือดขาวชนิด neutrophil ในการกำจัดเชื้อ Staphylococcus aureus ได้ดีขึ้น อีกทั้งยังอาจมีประโยชน์ในภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำหรือภาวะที่ภูมิคุ้มกันถูกกด ในด้านระบบทางเดินหายใจ ยฺหวีซิงเฉ่ายังมีฤทธิ์ช่วยบรรเทาอาการหอบ ช่วยคลายกล้ามเนื้อเรียบของหลอดลม ลดความไวต่อสิ่งกระตุ้นได้ในระดับหนึ่ง และยังมีบทบาทในการต้านอาการหอบที่เกี่ยวข้องกับภูมิแพ้ได้อีกด้วย


แม้ว่า ยฺหวีซิงเฉ่า หรือ ผักคาวทอง จะเป็นสมุนไพรที่หาได้ง่ายและมีประโยชน์หลายอย่าง แต่ก่อนนำมารับประทานหรือใช้เอง ก็ควรปรึกษาแพทย์แผนจีนหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนทุกครั้ง เพราะถึงจะเป็นสมุนไพร ก็อาจไม่ได้เหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้ป่วยทุกคน หากใช้ในปริมาณมากเกินไปหรือไม่เหมาะสมกับสภาพร่างกาย ก็อาจส่งผลข้างเคียงตามมาได้ ถึงขั้นบางรายอาจกระทบต่อระบบต่างๆในร่างกายได้เช่นกัน


*ใบบัควีต (Buckwheat): มาจากพืชล้มลุกวงศ์ Polygonaceae (ชื่อวิทยาศาสตร์ Fagopyrum esculentum) มีลักษณะใบเป็นรูปหัวใจหรือรูปสามเหลี่ยม ออกสลับกัน ใบด้านบนเกือบไม่มีก้าน


เอกสารอ้างอิง

[1] Li XQ. Modern pharmacological research on Houttuynia cordata Thunb. Heilongjiang Medicine Journal. 2014;27(4):865-867. doi:10.14035/j.cnki.hljyy.2014.04.204. [in Chinese].
[2] Huang NL, Huang HM, Zhang BY, Xie LJ. Overview of the pharmacological effects, clinical applications, and adverse reactions of Houttuynia cordata as a traditional Chinese medicine. Fujian Journal of TCM. 2021;52(3):58-60. doi:10.13260/j.cnki.jfjtcm.012210. [in Chinese].

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปัณณวิชญ์ โสภณธิติพันธุ์ (หมอจีน หลี่ จิน เสียง)
李金祥 中医师
TCM. Dr. Punnavitch Sopondhitipun (Li Jin Xiang)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.2407
แผนกอายุรกรรมระบบทางเดินหายใจ
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ