การจัดท่าทางเพื่อผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตจากโรคหลอดเลือดสมอง

การจัดท่าที่ไม่ถูกต้องเป็นอีกหนึ่งปัญหาที่พบบ่อยในผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตจากโรคหลอดเลือดสมอง แขนขาอ่อนแรง หรือผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ เป็นสาเหตุให้เกิดอาการปวดเกร็งกล้ามเนื้อ แผลกดทับ และอาการข้างเคียงต่างๆมากมาย  ดังนั้นการจัดท่าผู้ป่วยที่ถูกต้องและเหมาะสมจึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งเพื่อลดอาการไม่พึงประสงค์ต่างๆที่อาจเกิดขึ้นในระยะยาวได้

จุดประสงค์ของการจัดท่าทาง

- ลดอาการปวดจากกล้ามเนื้อหดเกร็ง การยึดตึงของข้อต่อเส้นเอ็น
- ป้องกันการบาดเจ็บของร่างกายด้านอ่อนแรง
- ป้องกันอาการบวม หรือภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำของร่างกายด้านอ่อนแรง
- ป้องกันการเกิดแผลกดทับตามปุ่มกระดูกส่วนต่างๆ เช่น ข้อสะโพก ฯลฯ
- ป้องกันรอยช้ำหรือเส้นเลือดฝอยใต้ผิวหนังแตก
- กระตุ้นความรู้สึกส่วนต่างๆ การรับรู้ของกล้ามเนื้อให้ฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

1. การจัดท่านอนหงาย




- ใช้หมอนไม่สูงหรือไม่ต่ำเกินไปรองใต้ศีรษะ จัดศีรษะให้ตรงไม่ก้มหรือเงยหน้า ไม่เอียงหรือหันหน้าไปด้านใดด้านหนึ่ง
- จัดลำตัวผู้ป่วยให้ตรง จัดขาทั้งสองข้างเหยียดให้อยู่ในแนวตรง โดยวางหมอนใบเล็กหรือผ้าขนหนูบริเวณสะโพกและข้อเท้าด้านนอกเพื่อป้องกันขาแบะออก
- ใช้หมอนรองแขนข้างอ่อนแรงตั้งแต่ใต้ข้อไหล่ยาวจนถึงมือ แขนข้อมือและนิ้วเหยียดตรง หงายฝ่าเท้าขึ้น

2. การจัดท่านอนตะแคงทับข้างแข็งแรง



- ใช้หมอนรองใต้ศีรษะ จัดศีรษะให้อยู่ในแนวตรงไม่ก้มหรือเงย
- ใช้หมอนรองแขนข้างอ่อนแรง วางใต้ข้อไหล่ไปจนถึงปลายนิ้วมือ จากนั้นวางแขนให้ผู้ป่วยรู้สึกสบาย
- รองหมอนใต้ขาข้างอ่อนแรงตั้งแต่ใต้สะโพกไปจนถึงปลายเท้า จัดให้สะโพกและเข่างอไปด้านหน้า
- ขาข้างแข็งแรงวางเหยียดตรง หรืองอเข่าเล็กน้อย

3. การจัดท่านอนตะแคงทับข้างอ่อนแรง



- ใช้หมอนรองใต้ศีรษะ จัดศีรษะให้อยู่ในแนวตรงไม่ก้มหรือเงย
- จัดแขนข้างอ่อนแรงเอื้อมตั้งฉากไปด้านหน้า งอข้อศอก และหงายมือ
- รองหมอนใต้ขาข้างแข็งแรงตั้งแต่ใต้สะโพกถึงปลายเท้า จัดให้สะโพกและเข่างอไปด้านหน้า
- จัดขาข้างอ่อนแรงให้อยู่ในแนวเดียวกับลำตัว และงอเข่าเล็กน้อย

4. การจัดท่านั่งบนรถเข็น



- ศีรษะและลำตัวตั้งตรง สะโพกชิดพนักพิง อาจใช้หมอนช่วยรองด้านหลังได้
- สะโพกและเข่างอ 90 องศา เท้าวางราบบนที่วางเท้าของรถเข็น 
- นั่งลงน้ำหนักก้นทั้งสองข้างให้เท่ากัน ลำตัวตรงไม่เอียงไปด้านใดด้านหนึ่ง 
- วางแขนข้างอ่อนแรงหรือทั้ง 2 ข้าง บนที่วางแขนหรือใช้หมอนรองด้านหน้า

หากผู้ป่วยยังขยับตัวเองไม่ได้หรือขยับตัวเองได้น้อย ผู้ดูแลควรเปลี่ยนท่าให้ผู้ป่วยทุกๆ 2 ชั่วโมง

ผู้ป่วยรูปร่างผอม มีปุ่มกระดูกชัดเจน ควรเปลี่ยนท่าให้บ่อยขึ้น เช่น ทุกๆครึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมง เนื่องจากปุ่มกระดูกจะถูกน้ำหนักกดทับมากกว่าปกติ ทำให้เกิดแผลกดทับได้ง่าย

การจัดท่าทางที่ถูกต้องและเหมาะสมไม่เพียงช่วยลดภาวะต่างๆที่อาจเกิดขึ้นกับผู้ป่วยแต่ยังมีส่วนช่วยส่งเสริมผลการรักษาลดภาระปวดทรมานของผู้ป่วยและอำนวยความสะดวกต่อการรักษาของแพทย์อีกด้วย

เอกสารอ้างอิง

1. Chatterton HJ, Pomeroy VM, Gratton J. Positioning for stroke patients: a survey of physiotherapists' aims and practices. Disabil Rehabil. 2001; 23(10):413-21
2. สุปรียา อภิจิรสกุล. ภาวะข้อไหล่เคลื่อนในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (shoulder subluxation) [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: ศูนย์กายภาพบำบัดมหาวิทยาลัยมหิดล; 2563 
3. http://www.pt.mahidol.ac.th/knowledge/?p=1882  สืบค้นเมื่อวันที่ 2 กันยายน 2569
4. https://www.bangkokhospital.com/th/hatyai/content/คำแนะนำเรื่อง-การจัดท่า  สืบค้นรูปภาพเมื่อวันที่ 2 กันยายน 2569

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน พัลลภ อ่อนแก้ว (หมอจีนจาง เหวิน จิ้ง)
张文静 中医师
TCM. Dr. Phanlob Onkaew
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1561
คลินิกฟื้นฟูอัมพฤกษ์อัมพาตและโรคทางระบบประสาท
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ