"จงอีจื้อเว่ยปิ้ง" (中医治未病) เคล็ดลับอายุยืนด้วยการ "รักษาโรคก่อนเกิด" ตามวิถีศาสตร์การแพทย์แผนจีน

ในศาสตร์การแพทย์แผนจีน มีปรัชญาอันลึกซึ้งที่สืบทอดกันมานับพันปี ซึ่งไม่ได้เน้นเพียงแค่การรักษาเมื่อเจ็บป่วย แต่เน้นให้ความสำคัญของ "การป้องกัน" เป็นหลัก แนวคิดนี้เรียกว่า "จงอีจื้อเว่ยปิ้ง" (中医治未病) ซึ่งแปลตรงตัวว่า "การรักษาโรคที่ยังไม่เกิด" ซึ่งความหมายครอบคลุม 3 ด้าน  (三种意义)  ดังนี้

1.ป้องกันโรคก่อนเกิด ( 未病先防)  นี่คือหัวใจสำคัญ เน้นการรักษาสุขภาพ (摄生，养生 ) ก็คือการหย่างเซิง อย่างสม่ำเสมอ เพื่อไม่ให้ร่างกายทรุดโทรมจนนำไปสู่การเกิดโรคในภายหลัง เป็นการป้องกันตั้งแต่องค์ประกอบขั้นต้น

2. ป้องกันโรคไม่ให้ลุกลามเมื่อป่วยแล้ว (既病防变)  เมื่อเกิดอาการเจ็บป่วยเพียงเล็กน้อย ศาสตร์การแพทย์แผนจีนจะเน้นการวินิจฉัยและรักษาให้ทันท่วงทีในระยะเริ่มแรก (早期诊断和早期治疗) เพื่อควบคุมไม่ให้โรคพัฒนาไปสู่ขั้นถัดไปที่รุนแรงหรือลุกลามกระทบไปยังอวัยวะอื่น ๆ

3. ป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำและการดูแลหลังหายป่วย (瘥后防复) โดยศาสตร์การแพทย์แผนจีนเราเชื่อว่า แม้จะหายจากโรคแล้ว การดูแลตัวเองยังไม่จบ ยังต้องเน้นการป้องกันไม่ให้โรคเดิมกลับมาเป็นซ้ำอีก และฟื้นฟูร่างกายเพื่อรักษาอาการแทรกซ้อนหรือผลข้างเคียงที่หลงเหลืออยู่หลังจากการป่วยนั้น

   นอกจากนี้  ในศาสตร์การแพทย์แผนจีน จะแบ่งสถานะสุขภาพโดยทั่วไป และกระบวนการดูแล ออกเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้

1. ภาวะสุขภาพดี (健康) คือสภาวะที่ร่างกาย "อินยางสมดุล" (阴阳平衡)  ร่างกายแข็งแรง จิตใจแจ่มใส

2. ภาวะกึ่งสุขภาพดี (亚健康) หรือภาวะสุขภาพไม่สมบูรณ์ แต่ยังไม่ถึงขั้นเจ็บป่วยกล่าวคือ มีความไม่สมดุลในร่างกายเกิดขึ้นเล็กน้อย เช่น "อินหยางไม่สมดุล-ระยะเริ่มแรก" (阴阳失调-较轻度) ร่างกายอาจจะมีอาการแสดง เช่น อ่อนเพลีย วิงเวียน ปวดเมื่อยเล็กน้อย สมาธิลดลง เป็นต้น ซึ่งอาจเกิดจากปัจจัยก่อโรค (病因) ต่างๆ เช่น ลม ความเย็น ความชื้น โดยในระยะนี้ จะมุ่งเน้น "การบำรุงสุขภาพและการรักษา" (养生治疗 ) เพื่อปรับสมดุลร่างกายให้กลับมาโดยเร็ว 

3. ภาวะเจ็บป่วยเป็นโรค (疾病) หากไม่ได้รับการดูแลในระยะกึ่งสุขภาพดี ก็จะนำไปสู่การเจ็บป่วยเป็นโรคเ คือสถานะที่ "อินหยางเสียสมดุลมากยิ่งขึ้น" (阴阳失调-较重) ในระยะนี้จำเป็นต้องเน้น "การบำรุงสุขภาพและการรักษา" (治疗-调理) อย่างจริงจังเพื่อฟื้นฟูร่างกาย การรักษาอาการเจ็บป่วยเป็นไปตามหลักการวินิจฉัยแยกแยะกลุ่มอาการในศาสตร์การแพทย์แผนจีน (辨证论治)

   การดูแล 3 ระดับ ตามคัมภีร์หวงตี้เน่ยจิง (黄帝内经：三个层次) ในคัมภีร์ศาสตร์การแพทย์แผนจีนโบราณ "หวงตี้เน่ยจิง" (黄帝内经) ได้แบ่งสถานะสุขภาพและการดูแลไว้เป็น 3 ระดับ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิด "รักษาโรคที่ยังไม่เกิด" จำแนกไว้ดังนี้

1. ให้ความสำคัญกับการบำรุงสุขภาพ ป้องกันก่อนเกิด (重视养生，防患未然) ไว้เป็นระดับสูงสุด คือการดูแลตัวเองในสภาวะปกติ (常态) เพื่อไม่ให้เกิดความไม่สมดุลของสภาวะในร่างกาย

2. รักษาโรคที่กำลังจะเกิด ป้องกันการเป็นโรคในระยะถัดไป  (治疗欲病，预防已病) จัดเป็นระดับกลาง คือการรักษาในสภาวะที่เริ่มมีความผิดปกติ (疾病萌芽态) เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเป็นโรคที่ชัดเจนขึ้น หรือเป็นหนักขึ้น

3. รักษาโรคที่เป็นอยู่ให้หายเร็ว ป้องกันการลุกลาม (已病早治，预防传病) ระดับต้น คือการรักษาในสภาวะที่เป็นโรคแล้ว (疾病态) อย่างทันท่วงที เพื่อป้องกันไม่ให้โรคทวีความรุนแรงหรือส่งผลกระทบต่อเนื่อง

ทุกวันนี้ วิถีชีวิตของคนในสังคมมีการเปลี่ยนแปลงที่เร่งรีบ ท่ามกลางสภาพแวดล้อมและมลพิษที่เพิ่มขึ้น ส่งผลให้ผู้คนส่วนมากมีไลฟ์สไตล์ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะสุขภาพมากขึ้นเช่นกัน การใส่ใจดูแลสุขภาพตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน ส่งผลดีในระยะยาวโดยตรงต่อทั้งร่างกาย จิตใจ และความมั่นคงทางการเงิน ช่วยลดความเสี่ยงของภาวะสุขภาพ และเพิ่มคุณภาพชีวิตให้แข็งแรงยืนยาว[1-2]      


อ้างอิง 

[1]宫晓静.中医养生在慢性病防治及康复中的应用[J].养生保健指南,2020,(38):247.

[2]李黎,李哲,杨乐,祁秋菊.我国中医养生保健服务发展现状、问题及建议[J].国际中医中药杂志,2020,42(10):939-942.

______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ธารทิพย์ ศิริปการ (หมอจีนหลี่ เหมย อิง)
李梅瑛 中医师
TCM. Dr. Tharntip Siripakarn (Li Mei Ying)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1169
แผนกฝังเข็ม
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สาขาศรีราชา จังหวัดชลบุรี