นวดกดจุดช่วยฟื้นฟูภาวะข้อเท้าตกกระดกไม่ขึ้น

เมื่อผู้ป่วยขาอ่อนแรงเริ่มฝึกเดินมีอาการปลายเท้าลากพื้น ยกเท้าลำบากหรือยกไม่ขึ้น เป็นความผิดปกติของระบบประสาทที่ควบคุมการเคลื่อนไหวขา การแพทย์เรียกว่า ข้อเท้าตก Foot Drop แพทย์แผนจีนเรียกว่า 足下垂Zú xià chuí จัดอยู่ในกลุ่มโรค เหว่ยเจิ้ง 痿证 


ภาวะข้อเท้าตก Foot Drop คือ ภาวะที่ไม่สามารถกระดกข้อเท้าขึ้นได้ตามปกติ ทำให้ปลายเท้าชี้ลงขณะเดิน หรือไม่สามารถยกเท้าขึ้นจากพื้นได้ตามปกติ ส่งผลให้เดินยกขาสูงกว่าปกติ หรือปลายเท้าลากไปกับพื้น สาเหตุไม่ได้เกิดจากกล้ามเนื้อขาอ่อนแรงเพียงอย่างเดียว แต่อาจเกิดได้จากสมองหรือเส้นประสาทส่วนปลายก็ได้

อาการที่มักพบบ่อย เช่น เดินสะดุดบ่อย เดินทรงตัวไม่ถนัด เนื่องจากไม่สามารถควบคุมกล้ามเนื้อเส้นเอ็นบริเวณขาหรือเท้าได้ตามต้องการ ผู้ป่วยจึงพยายามยกข้อเท้าให้สูงขึ้น ใช้กล้ามเนื้อไม่ถูกต้อง ทำให้ท่าเดินผิดและทรงตัวลำบาก อีกทั้งยังทำให้ปวดกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อหดเกร็ง ส่งผลทำให้ล้มเกิดอุบัติเหตุรุนแรงได้อีกด้วย

หลักการรักษาทางการแพทย์แผนจีน

การฝังเข็ม: ช่วยปลุกสมองเปิดทวารหากเป็นอาการที่เกิดจากรอยโรคบริเวณสมอง กระตุ้นการไหลเวียนของชี่และเลือด ฟื้นฟูระบบประสาทและกล้ามเนื้อ 

เต๋าอวิ้นกง 导运功: คือ กิจกรรมฝึกการเคลื่อนไหว เพื่อชักนำพลังชี่และเลือดไปตามเส้นลมปราณหรือบริเวณกล้ามเนื้อที่ต้องการ เพื่อกระตุ้นการรับรู้ช่วยฟื้นฟูคืนการทำงานของรยางค์แขนขา

การนวดกดจุดช่วยฟื้นฟูอาการข้อเท้าตกจากโรคหลอดเลือดสมอง

1. จุดหยางหลิงเฉวียน (阳陵泉-GB34)



https://nalaayan.com/gb-34-acupuncture-point/ 

ตำแหน่ง: อยู่บริเวณใต้หัวเข่าด้านนอก ด้านข้างกระดูก Fibula head จุดจะอยู่บริเวณแอ่งบุ๋มเฉียงไปด้านหน้า 

สรรพคุณ: เนื่องจากเป็นจินฮุ่ย (筋会) คือจุดรวมของเส้นเอ็น ช่วยกระตุ้นการทำงานของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อขาที่ควบคุมการกระดกข้อเท้า ช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อและลดอาการเกร็งได้

วิธีการนวด: ใช้นิ้วมือกดคลึง ครั้งละ 3-5 นาที วันละ 1-2 รอบ


2. จุดจู๋ซานหลี่ (足三里-ST36)



https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2005290111000021 


ตำแหน่ง: อยู่บริเวณหน้าแข้ง ใต้รอยบุ๋มตรงขอบล่างด้านนอกต่อเอ็นสะบ้า (ตาเข่าด้านนอก) ลงไป 3 ชุ่น หรือประมาณ 4 นิ้วมือเรียงชิดกัน และห่างจากสันกระดูกแข้งเท่ากับความกว้างนิ้วกลางทาบ

สรรพคุณ: ช่วยบำรุงชี่และเลือด บำรุงม้ามกระเพาะอาหารตามศาสตร์แพทย์แผนจีน เพื่อนำส่งสารอาหารไปหล่อเลี้ยงกล้ามเนื้อบริเวณขา ช่วยฟื้นฟูเพิ่มกำลังกล้ามเนื้อขาทั้งสองข้าง 

วิธีการนวด: ใช้นิ้วมือกดคลึง ครั้งละ 3-5 นาที วันละ 1-2 รอบ


3. จุดเจี่ยซี (解溪-ST41)


https://nalaayan.com/st-41-acupuncture-point/ 


ตำแหน่ง: อยู่บริเวณหน้าข้อเท้า ตรงกึ่งกลางระหว่างเส้นเอ็นใหญ่สองเส้นของรอยพับข้อเท้าพอดี

สรรพคุณ: กระตุ้นไหลเวียนของชี่และเลือด อีกทั้งช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อหน้าแข้ง Tibialis anterior ที่มีหน้าที่ในการกระดกข้อเท้าอีกด้วย

วิธีการนวด: ใช้นิ้วมือกดคลึง ครั้งละ 3-5 นาที วันละ 1-2 รอบ


4. จุดเสวียนจง (悬钟-GB39)


https://nalaayan.com/gb-39-acupuncture-point/ 


ตำแหน่ง: อยู่เหนือตาตุ่มด้านนอกขึ้นไป 3 ชุ่น โดยอยู่ชิดกับขอบด้านหลังของกระดูกน่อง Fibula

สรรพคุณ: เนื่องจากเป็นจุดสุ่ยฮุ่ย (髓会) จุดรวมของไขกระดูก ช่วยบำรุงกระดูกและเส้นเอ็นรอบข้อเท้า แก้อาการข้อเท้าอ่อนแรงไม่มีกำลัง

วิธีการนวด: ใช้นิ้วมือกดคลึง ครั้งละ 3-5 นาที วันละ 1-2 รอบ


5. จุดไท่ชง (太冲-LR3)


https://nalaayan.com/lr-3-acupuncture-point/ 


ตำแหน่ง: อยู่บริเวณหลังเท้ารอยบุ๋มระหว่างง่ามนิ้วโป้งเท้าและนิ้วชี้เท้า เลื่อนขึ้นมาด้านบนประมาณ 2 นิ้วมือจนเจอกระดูกชนกัน

สรรพคุณ: ปรับชี่ของตับ อีกทั้งตับมีหน้าที่ควบคุมเส้นเอ็น 肝主筋 ช่วยลดอาการเกร็ง ตึงแข็งของหลังเท้าและนิ้วเท้า 

วิธีการนวด: ใช้นิ้วมือกดคลึง ครั้งละ 3-5 นาที วันละ 1-2 รอบ

แนวทางการฟื้นฟูอื่นๆ เช่น

- อุปกรณ์พยุงข้อเท้า (AFO): เป็นอุปกรณ์ที่ช่วยประคองปลายเท้าไม่ให้ตกลงขณะเดิน ช่วยลดความเสี่ยงต่อการสะดุดล้ม เดินดีขึ้น อีกทั้งยังช่วยเรื่องการสอดประสานระหว่างสมองและแขนขาทำงานได้ดีขึ้น 
- การกระตุ้นไฟฟ้า: กระแสไฟฟ้ามีส่วนช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อที่อ่อนแรงให้ทำงานได้ดีขึ้น อาจต้องปรึกษาแพทย์เพิ่มเติมเพื่อประเมินวิเคราะห์อาการ

เอกสารอ้างอิง

https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article สืบค้นเมื่อวันที่ 8 กันยายน 2569
https://www.rebrain-physio.com/foot-drop  สืบค้นเมื่อวันที่ 8 กันยายน 2569
หนังสือการฝังเข็มรมยาเล่ม 1 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข 
หนังสือการฝังเข็มรมยาเล่ม 2 กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข 
______________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน พัลลภ อ่อนแก้ว (หมอจีนจาง เหวิน จิ้ง)
张文静中医师
TCM. Dr. Phanlob Onkaew
ใบประกอบโรคศิลปะ พจ.1561
คลินิกฟื้นฟูอัมพฤกษ์อัมพาตและโรคทางระบบประสาท 
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว กรุงเทพฯ