ใช้ยาอันกงหนิวหวงหวานในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอย่างไรให้ปลอดภัย

โรคหลอดเลือดสมอง คือ ภาวะที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยง ทำให้เซลล์สมองถูกทำลาย

เนื่องจากหลอดเลือดสมองตีบ อุดตัน หรือแตก ขัดขวางการไหลเวียนของเลือดทำให้เกิดภาวะต่างๆเช่นอัมพฤกษ์ อัมพาต 

ในการรักษาด้วยการแพทย์แผนจีนสามารถวินิจฉัยโรคหลอดเลือดสมองแบบแยกกลุ่มอาการ (เปี้ยนเจิ้ง)ได้ดังนี้

ตำแหน่งกระทำต่อเส้นลมปราณ (จ้งจิงลั่ว)

มีอาการหลัก คือ อัมพฤกษ์อัมพาตครึ่งซีก ลิ้นแข็งพูดไม่ชัด ปากเบี้ยวเป็นต้น จัดเป็นกลุ่มอาการชนิดเบา ผู้ป่วยจะมีสติ ตำแหน่งของโรคค่อนข้างตื้น อาการของโรครุนแรงน้อย โดยมีอาการเช่น ร่างกายอ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่คล่อง แต่สตียังดีอยู่ 

ตำแหน่งกระทำต่ออวัยวะภายใน (จ้งจั้งฝู)

อาการหลัก คือ หมดสติ หรือสลึมสลือ ง่วง หรือซึม หมดสติ อัมพาตครึ่งซีก เป็นชนิดที่มีอาการหนัก ตำแหน่งของโรคค่อนข้างลึก สภาพอาการของโรคค่อนข้างหนัก พบมีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่คล่อง และมีปัญหาการรับรู้ การโต้ตอบลดลงจนถึงหมดสติได้ ซึ่งการรับรู้ของผู้ป่วยจะใช้เป็นอาการแสดงสำคัญในการแยกกลุ่มกับจั้งจิ้งลั่ว เป็น 2 ประเภทคือ 


1) กลุ่มอาการปิด (ปี้เจิ้ง) 

มีอาการไม่ได้สติ หน้าแดง กัดฟันแน่น อ้าปากไม่ได้ มือกำแน่น แขนขาเกร็ง ท้องผูก ปัสสาวะไม่ออก หายใจแรง มีเสียงเสมหะในลำคอ เกิดจากหยางตับลอยทำให้เกิดลม มีผลให้ชี่และเลือดโหมขึ้นสู่เบื้องบน ร่วมกับมีการสะสมของเสมหะและไฟรบกวนสมอง ทำให้เกิดหมดสติทันที มือกำแน่น กัดฟันแน่น หายใจมีเสียงดัง ปัสสาวะไม่ออก ท้องผูก การที่มีลมและเสมหะมากทำให้มีเสียงกรนในลำคอ ลิ้นแดงมีฝ้าเหนียวเหลืองหรือเทาดำ และชีพจรเร็ว-ตึง-ใหญ่แรง บ่งถึงลมผสมกับเสมหะความร้อนและไฟ


2) กลุ่มอาการหลุด (ทัวเจิ้ง)

มีอาการ สีหน้าซีดขาว รูม่านตาขยาย มือแบ แขนขาแบะออก อ้าปากค้าง อุจจาระปัสสาวะราด หายใจหอบสั้น เหงื่อออกมาก ท้องเย็น ลิ้นซีด หดรั้ง มีฝ้าขาวเหนียว ชีพจรลอยกระจาย (shan)เกิดจากพร่องอย่างรุนแรงของหยวนชี่ มีผลให้เกิดการแยกของอินและหยาง ทำให้ชี่ของอวัยวะภายในต่างๆ หมดกำลัง แสดงอาการอ้าปากค้าง ตาปิด เสียงกรน หายใจแผ่วเบา แขนขาอ่อนแรง กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ ลิ้นซีดหดรั้งและชีพจรลอยกระจาย 

ยาอันกงหนิวหวงหวาน คืออะไร?

ยาอันกงหนิวหวงหวาน เป็นตำรับที่มีมาแต่โบราณของจีนที่จัดอยู่ในกลุ่ม “ยาฉุกเฉิน” (急救药) มีสรรพคุณหลักในการ ถอนพิษร้อน สงบอาการชัก และเปิดทวารสมอง (清热解毒, 镇惊开窍) โดยมีมีตัวยาที่สำคัญเช่น หนิวหวง (牛黄) เซ่อเซียง (麝香)  ซีเจี่ยว (犀角) 


ข้อบ่งใช้

ยาชนิดนี้ได้ระบุช้อบ่งชี้ว่าใช้สำหรับผู้ป่วยในระยะเฉียบพลัน โดยจะใช้ใน ผู้ป่วยที่มีโรคหลอดเลือดสมองที่เป็นกลุ่มอาการปิดชนิดไข้ร้อนอุดกั้น (热闭证) เท่านั้น อาการได้แก่ หน้าแดง ตัวร้อน ลมหายใจแรง กำมือแน่น ขบฟัน ชัก หรือหมดสติ มีไข้สูงจัด ตัวร้อนจัด จนเกิดอาการเพ้อ ชัก หรือหมดสติ

วิธีการรับประทาน

ผู้ใหญ่: รับประทานครั้งละ 1 เม็ด (ขนาด 3 กรัม) วันละ 1 ครั้ง
ระยะเวลาการใช้: เป็นยาฉุกเฉิน ให้ทานเฉพาะช่วงมีอาการวิกฤต ไม่ควรรับประทานติดต่อกันเกิน 3 วัน (หากสติฟื้นคืนแล้วให้หยุดยาทันที)

ขั้นตอนและวิธีทาน:

- แกะขี้ผึ้งที่เคลือบไว้ก่อนทาน เม็ดยาจะถูกหุ้มด้วยขี้ผึ้ง และ พลาสติก ต้องแกะเปลือกขี้ผึ้งและแผ่นฟิล์มออกก่อนทานเสมอ
- ตัวยาภายในเป็นเม็ดลูกกลอน สามารถเคี้ยวแล้วกลืน หรือตัดแบ่งเป็นชิ้นเล็กๆ กลืนกับน้ำอุ่นได้
- กรณีผู้ป่วยหมดสติ/กลืนไม่ได้: ให้ละลายเม็ดยากับ น้ำอุ่น (อุณหภูมิไม่เกิน 40-60°C) แล้วค่อยๆ ป้อน หรือให้ยาทางสายยางได้


ข้อควรระวังสำคัญและข้อห้ามใช้ 
1.มีความเข้าใจผิดมานาน ว่าเป็นยาบำรุงหรือ "ยาป้องกัน" เนื่องจากเป็นยาที่ใช้ในการรักษาโรค ในระยะเฉียบพลัน จึงไม่ควรรับประทานต่อเนื่อง เนื่องจากยานี้ฤทธิเย็นมาก เหมาะที่จะใช้เวลามีอาการเท่านั้น 
2.ห้ามใช้ในผู้ป่วยภาวะกลุ่มอาการหลุด (ทัวเจิ้ง) เพราะยา มีฤทธิ์เย็นจัด หากใช้อาจยิ่งทำให้อาการแย่ลงได้
3.ห้ามใช้ในหญิงมีครรภ์
4.ขณะรับประทานยานี้ ควรงดอาหารเผ็ด ร้อน อาหารมันจัด และของคาวจัด


สรุปคำแนะนำสำหรับประชาชน
"อันกงหนิวหวงหวาน" เป็นยาที่เหมาะแก่การใช้เพื่อการฉุกเฉินไม่ใช่ยาบำรุง ดังนั้นจึงควรใช้ในปริมาณ และระยะเวลาที่เหมาะสม หากเกิดภาวะวิกฤต เช่น มีอาการหมดสติ อ่อนแรง หรือไข้สูงชัก อันดับแรกควรรีบนำส่งโรงพยาบาล เพื่อแยกอาการก่อน และการใช้ยานี้ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำและการวินิจฉัยของ "แพทย์แผนจีนผู้เชี่ยวชาญ" เท่านั้น

ที่มา
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการจัดบริการฝังเข็มโรคหลอดเลือดสมองระยะฟื้นฟู. นนทบุรี: กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข; 2563. หน้า 2-3. 

https://baike.baidu.com/item/安宫牛黄丸/2288019?bst=1787790730.41f38b77b64d6234

______________________________________________

บทความโดย
ดร.พจ. พีระพงศ์  เลิศนิมิตพันธ์ (หมอจีน เฉิน เจียง เฉิง)  
陈江成   资深中医师
TCM. Dr. Peeraphong Lertnimitphun (Chen Jiang Cheng)
เลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ พจ. 724
คลินิกฟื้นฟูอัมพฤกษ์ อัมพาต และโรคทางระบบประสาท
คลินิกการประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนจีนหัวเฉียว สำนักงานใหญ่ กรุงเทพฯ