หลักโภชนาการของเด็กในมุมมองตามศาสตร์การแพทย์แผนจีน

โภชนาการเป็นปัจจัยสำคัญต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็กในศาสตร์การแพทย์แผนจีน ร่างกายของเด็กมีลักษณะเฉพาะคืออวัยวะภายในยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ โดยเฉพาะระบบม้ามและกระเพาะอาหารซึ่งเกี่ยวข้องกับการย่อยและดูดซึมอาหาร ดังนั้นการจัดโภชนาการที่เหมาะสมจึงมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคในเด็ก

1.ลักษณะทางสรีรวิทยาของเด็กในการแพทย์จีน
ตำรากุมารเวชจีน 《小儿药证直诀》 ของ 钱乙 (Qian Yi) กล่าวถึงลักษณะร่างกายของเด็กว่า“小儿脏腑娇嫩，形气未充。”อวัยวะภายในของเด็กยังบอบบาง และพลังชี่กับรูปร่างยังไม่สมบูรณ์ นอกจากนี้ยังกล่าวถึงลักษณะของอวัยวะภายในเด็กว่า“肝常有余，脾常不足，肺常不足。”หมายความว่าตับมักมีพลังมาก ม้ามและปอดมักอ่อนแอ

แนวคิด “脾常不足(ม้านมักอ่อนแอ)” มีความสำคัญต่อโภชนาการเด็ก เพราะแสดงว่าระบบย่อยอาหารของเด็กยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ทำให้การย่อยและดูดซึมอาหารมีข้อจำกัด

2.บทบาทของม้ามและกระเพาะอาหาร
ตามทฤษฎีการแพทย์จีน ม้ามและกระเพาะอาหารถูกเรียกว่า“后天之本，气血生化之源”รากฐานของพลังชีวิตหลังคลอด และเป็นแหล่งกำเนิดของชี่และเลือด แนวคิดนี้มาจากตำรา 《黄帝内经》 ซึ่งกล่าวว่า“脾胃者，仓廪之官，五味出焉。”ม้ามและกระเพาะเป็นอวัยวะที่เก็บและแปรสภาพอาหาร โดยม้ามมีหน้าที่สำคัญ ได้แก่

 • 运化水谷 (แปรสภาพและลำเลียงอาหารและน้ำ)

 • 生化气血 (สร้างชี่และเลือด)

 • 升清 (ลำเลียงสารอาหารขึ้นสู่ส่วนบนของร่างกาย)

หากม้ามทำงานได้ดี เด็กจะมีพัฒนาการที่ดีและมีภูมิคุ้มกันแข็งแรง แต่หากม้ามอ่อนแอ อาจพบอาการ เช่น

 • เบื่ออาหาร

 • ท้องอืด

 • ถ่ายเหลว

 • น้ำหนักขึ้นช้า

3. หลักการจัดโภชนาการเด็กตามหลักการแพทย์จีน

3.1 อาหารควรย่อยง่าย

ตำรา 《幼幼集成》 กล่าวว่า“小儿饮食，贵在调和。”อาหารของเด็กควรเน้นความสมดุล ย่อยง่าย ปรุงสุกและไม่มันหรือหนักเกินไป เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม ซุป ผักต้ม เนื้อสัตว์ที่ปรุงสุก

3.2 ไม่กินมากเกินไป

ตำรา 《素问》 ระบุว่า“乳食自倍，肠胃乃伤。”หมายความว่า หากกินอาหารมากเกินไปจะทำให้กระเพาะและลำไส้เสียสมดุล และเกิดภาวะ 食积 (อาหารตกค้าง) อาการที่พบ เช่น ท้องอืด กลิ่นปาก ลิ้นมีฝ้าหนา เบื่ออาหาร

3.3 หลีกเลี่ยงอาหารที่ทำลายม้าม

ตำรา 《景岳全书》 กล่าวว่า“小儿脾胃薄弱，饮食最宜谨慎。”ม้ามกระเพาะของเด็กอ่อนแอ จึงต้องระมัดระวังเรื่องอาหาร อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง ได้แก่ อาหารเย็นจัด อาหารทอดมัน อาหารหวานมาก อาหารดิบ อาหารเหล่านี้อาจทำให้เกิด

 • 湿 (ความชื้นสะสม)

 • 痰 (เสมหะ)

 • 食积 (อาหารตกค้าง)

4. อาหารที่ช่วยบำรุงม้ามในเด็ก

อาหารที่ช่วยเสริมการทำงานของม้าม ได้แก่ ข้าว ฟักทอง มันเทศ แครอท เนื้อไก่ พุธทราแดง (红枣) อาหารเหล่านี้มีคุณสมบัติช่วยบำรุงม้าม เพิ่มพลังชี่ และส่งเสริมการย่อยอาหาร

5 หลักฐานจากงานวิจัยสมัยใหม่

งานวิจัยด้านการแพทย์แผนจีนสมัยใหม่ได้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างโภชนาการกับการทำงานของม้ามในเด็กการศึกษาหนึ่งที่ตีพิมพ์ในวารสาร 《中国中西医结合儿科学》 (Chinese Journal of Integrated Traditional and Western Pediatrics) ได้ศึกษาผลของการปรับโภชนาการเพื่อบำรุงม้ามในเด็กที่มีภาวะเบื่ออาหาร (小儿厌食症) ผลการศึกษาพบว่าเด็กที่ได้รับการปรับอาหารตามหลัก 健脾调胃(การบำรุงม้ามและปรับสมดุลกระเพาะอาหาร เพื่อให้ระบบย่อยอาหารทำงานดีขึ้น) ร่วมกับการหลีกเลี่ยงอาหารมันและหวานมาก จะมีความอยากอาหารเพิ่มขึ้น การย่อยอาหารดีขึ้น น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

นักวิจัยสรุปว่า การดูแลโภชนาการที่มุ่งเสริมการทำงานของม้ามและกระเพาะอาหาร มีบทบาทสำคัญในการปรับสมดุลระบบย่อยอาหารของเด็ก และช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโต อีกทั้งตำราแพทย์จีนโบราณและงานวิจัยสมัยใหม่ต่างสนับสนุนว่า การปรับโภชนาการให้เหมาะสมกับสรีรวิทยาของเด็กเป็นพื้นฐานสำคัญของการดูแลสุขภาพเด็กในศาสตร์การแพทย์แผนจีน


เอกสารอ้างอิง

 1. 《黄帝内经》

 2. 钱乙. 《小儿药证直诀》

 3. 陈复正. 《幼幼集成》

 4. 张介宾. 《景岳全书》

 5. 汪受传. 《中医儿科学》

 6. 李丽等. 小儿厌食症的中医饮食调养研究. 《中国中西医结合儿科学》

____________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน กัญธิมา วุฒิ (กาน ตี๋ หม่า)
甘迪玛 中医师
TCM. Dr. Kanthima Wutthi (Gan Di Ma)