SUCCESS CASE รักษาผู้ป่วยมีบุตรยากด้วยศาสตร์การแพทย์แผนจีน

ภาวะมีบุตรยาก (不孕症/Infertility) หมายถึง ภาวะที่คู่สมรสมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ โดยไม่ได้คุมกำเนิด แล้วไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ภายในระยะเวลาที่กำหนด คือ

 • 1 ปี สำหรับผู้หญิงอายุต่ำกว่า 35 ปี

 • 6 เดือน สำหรับผู้หญิงอายุ 35 ปีขึ้นไป

การกำหนดระยะเวลาแตกต่างกัน เนื่องจากอายุที่มากขึ้นมีผลต่อคุณภาพไข่และโอกาสตั้งครรภ์

ภาวะมีบุตรยากไม่ใช่เรื่องไกลตัวพบได้ประมาณ 10–15% ของคู่สมรสวัยเจริญพันธุ์และสามารถเกิดได้จากทั้งฝ่ายหญิงฝ่ายชายหรือทั้งสองฝ่ายร่วมกัน

ภาวะมีบุตรยาก แบ่งเป็น 2 ประเภท

1. ภาวะมีบุตรยากปฐมภูมิ (原发性不孕) 

ภาวะมีบุตรยากในคู่สมรสที่ไม่เคยมีการตั้งครรภ์เกิดขึ้นมาก่อนเลยเมื่อเตรียมตั้งครรภ์ภายในระยะเวลาที่กำหนด

2. ภาวะมีบุตรยากทุติยภูมิ (继发性不孕) 

ภาวะมีบุตรยากในคู่สมรสที่เคยมีการตั้งครรภ์เกิดขึ้นมาแล้วอย่างน้อยหนึ่งครั้ง โดยที่ไม่ว่าการตั้งครรภ์นั้นจะเป็นการตั้งครรภ์ที่สิ้นสุดลงด้วยการแท้งหรือการคลอดก็ตามและหลังจากนั้นเตรียมตั้งครรภ์ภายในระยะเวลาที่กำหนดแล้วไม่ตั้งครรภ์

กรณีตัวอย่างการรักษาผู้ป่วยภาวะมีบุตรยาก

ผู้ป่วย : เพศหญิงวัย 37 ปี เลขประจำตัวผู้ป่วย 026***  

วันที่เข้ารับการรักษา วันที่ 9 พฤศจิกายน 2025

อาการสำคัญ ：  หลังคลอดบุตรเตรียมพร้อมตั้งครรภ์แต่ไม่ตั้งครรภ์ 11 ปี 

ประวัติการเจ็บป่วยปัจจุบัน ：เมื่อ 11 ปีที่แล้วหลังคลอดบุตรคนที่ 1  หลังจากนั้นพยายามมีบุตร แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ วันที่19 กรกฎาคม 2024 เนื่องจากตรวจร่างกายประจำปี ได้รับการตรวจอัลตร้าซาวด์ช่องท้องส่วนล่าง (Ultrasound) พบว่า รังไข่ข้างซ้ายพบถุงน้ำ ขนาด 3 cm และรังไข่ข้างขวาพบถุงน้ำ ขนาด 2 cm หลังจากนั้นไม่ได้ตรวจซ้ำ ผู้ป่วยไม่มีอาการปวดท้องหรืออาการผิดปกติของประจำเดือน จึงมาพบแผนกนรีเวชเพื่อเตรียมพร้อมตั้งครรภ์ โดยปกติแล้วผู้ป่วยมีรอบประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ ประมาณ 21-28วัน แต่มีปริมาณและสีประจำเดือนปกติ 

อาการอื่น ๆ : ผู้ป่วยมีพฤติกรรมนอนดึกพักผ่อนน้อยเป็นประจำ เครียดและวิตกกังวลง่าย ทานอาหารได้ปกติ ขับถ่ายเป็นปกติ 

ประวัติประจำเดือน ：4-5/21-28  LMP: 20 ตุลาคม 2025  

ประวัติตั้งครรภ์ ：1-0-0-1

การตรวจร่างกาย ：ลิ้นสีแดงเข้ม ฝ้าน้อย ชีพจรเล็กเร็ว

สาเหตุและกลไกการเกิดโรค

ไตพร่อง(肾虚)

ในทฤษฎีพื้นฐานการแพทย์แผนจีนกล่าวว่า ไตเกี่ยวข้องกับระบบสืบพันธุ์ ไตเป็นรากฐานแต่กำเนิด (先天之本) ทำหน้าที่เก็บรักษาพลังชีวิตและเป็นรากฐานของร่างกาย เนื่องจากคนไข้มักนอนดึกเป็นประจำ ทำลายสารจำเป็นในไต (耗伤肾精) และเมื่ออายุที่มากขึ้นไตจึงพร่อง ระบบสืบพันธุ์เสื่อมถอยจึงมีบุตรยาก

ม้ามพร่อง(脾虚)

ในทฤษฎีพื้นฐานการแพทย์แผนจีนกล่าวว่าม้ามเป็นรากฐานหลังกำเนิด (后天之本) ทำหน้าที่ในการย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหาร เพื่อสร้างพลังงานและสารจำเป็นต่อร่างกาย หากม้ามพร่องระบบย่อยอาหารผิดปกติ  เกิดเป็นความชื้นสะสมอยู่ภายในร่างกาย เมื่อความชื้นในร่างกายสะสมเป็นระยะเวลานาน ไปสะสมที่รังไข่กลายเป็น “ถุงน้ำในรังไข่” ส่งผลรบกวนการตกไข่จึงมีบุตรยาก

ชี่ตับติดขัด (肝气郁结)

ตับมีหน้าที่สำคัญในการดูแลการไหลเวียนของชี่ (疏泄) และเกี่ยวข้องกับการปรับสมดุลอารมณ์ รวมถึงการกักเก็บเลือดและควบคุมการไหลเวียนของเลือด ผู้ที่มีภาวะมีบุตรยากมักเกิดความเครียดจากครอบครัวและแรงกดดันทางสังคมส่งผลให้ชี่ตับติดขัดได้ง่าย และเมื่อตับทำงานผิดปกติ ชี่และเลือดจึงไหลเวียนติดขัด ส่งผลให้เกิดเลือดคั่งที่เส้นลมปราณและมดลูกเกิดภาวะมีบุตรยาก

วิธีการรักษาและผลการรักษาตัวอย่างผู้ป่วย

วิธีการรักษา :รับประทานยาจีนโดยเน้นบำรุงไตและม้าม ระบายชี่ตับ เพิ่มการไหลเวียนเลือด และปรับยาตามอาการของคนไข้เป็นระยะเวลา 2 เดือน 

ผลการรักษา ：

วันที่ 9 มกราคม 2026 คนไข้ใช้ที่ตรวจตั้งครรภ์พบว่าขึ้น 2 ขีด 

วันที่ 11 มกราคม 2026 ตรวจอัลตร้าซาวด์พบว่าตั้งครรภ์ 4 สัปดาห์

สรุปผลการรักษา ：สมุนไพรจีนสามารถเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ให้คนไข้มีบุตรยากได้ ทั้งนี้นอกจากการรักษาด้วยยาจีนคนไข้ต้องมีการปรับพฤติกรรมการนอน การใช้ชีวิตประจำวันร่วมด้วย
____________________________________________________

บทความโดย
แพทย์จีน ปะการัง เขตคาม (หมอจีน ข่าย ซิน)
凯心 中医师
TCM. Dr. Pakarung Khetkam (Kai xin)